Das Kulturministerium treibt über seine zuständigen Abteilungen, die Direktion für die Erhaltung antiker und moderner Denkmäler und die Ephorie für Altertümer von Westattika, den Schutz und die Förderung der Wandmalereien im Katholikon des Klosters Daphni voran.
Aktuell – Das Projekt ist Teil des umfassenderen Plans des Kulturministeriums zum systematischen Schutz, zur Restaurierung und zur Förderung des Klosters Daphni mit dem Ziel, ein Denkmal von außergewöhnlicher Bedeutung für das byzantinische Kulturerbe und Attika zu bewahren.
Das Kloster Daphni liegt an den Hängen des Berges Egaleo am Heiligen Weg und zählt zu den bedeutendsten byzantinischen Bauwerken Attikas. Sein Katholikon stammt aus dem 11. Jahrhundert und gehört zum besonders wichtigen achteckigen Architekturtypus der mittelbyzantinischen Zeit. Dieser findet sich auch in den Katholikonen des Lukasklosters und des Neuen Klosters von Chios wieder – Bauwerke, mit denen das Kloster Daphni in die UNESCO-Welterbeliste aufgenommen wurde.
Kulturministerin Lina Mendoni erklärte: „Das Kloster Daphni ist eines der bedeutendsten byzantinischen Denkmäler des Landes und ein einzigartiges Kapitel im kulturellen Erbe Attikas. Seine Aufnahme in die UNESCO-Welterbeliste, zusammen mit dem Kloster Hosios Loukas und dem Neuen Kloster von Chios, unterstreicht seinen internationalen Wert und erfordert gleichzeitig eine stabile und konsequente Politik zu seinem Schutz und seiner Förderung. Das Kulturministerium hat ein umfassendes Maßnahmenprogramm für das Kloster Daphni abgeschlossen und setzt es fort. Dieses umfasst Arbeiten zum Brandschutz des Denkmals, die Restaurierung des Ensembles, die Beseitigung von Schäden durch Zeit, Feuchtigkeit und Erdbeben sowie die Verbesserung der Bedingungen für den Schutz und die Förderung der einzigartigen Kunstwerke im Kloster. Die Studie zur Restaurierung und Förderung der Wandmalereien des Katholikons ist ein weiterer wichtiger Schritt in diesen laufenden Bemühungen. Unsere Priorität ist es, dass die Maßnahmen unter absoluter Wahrung der Authentizität des Denkmals, auf der Grundlage moderner wissenschaftlicher und technologischer Erkenntnisse und mit der erforderlichen Dokumentation durchgeführt werden. Durch systematische und gezielte Maßnahmen gewährleisten wir den Erhalt des Klosters.“ die Erhaltung des Klosters Daphni und der wertvollen Zeugnisse, die es für künftige Generationen bewahrt, und gleichzeitig die Fähigkeit der Öffentlichkeit zu verbessern, ein Denkmal mit einem besonderen Platz in unserer Geschichte und Kultur kennenzulernen und sich ihm anzunähern.“
Die hohe architektonische und künstlerische Qualität des Monuments, mit seinen einzigartigen Wandmosaiken aus dem 11. Jahrhundert, seinen Marmormosaiken und dem reichen Keramikschmuck im Inneren, verweist auf seine Verbindung zum Kaiserhof. Die heute im Catholicon erhaltenen Wandmalereien stammen größtenteils aus dem 17. Jahrhundert und ersetzten ältere Marmormosaiken in den unteren Bereichen der Kirche. Auch einige Fragmente einer jüngeren Phase aus dem 20. Jahrhundert sind erhalten. Wandmalereien finden sich fragmentarisch an den Seitenwänden der Hauptkirche, am südwestlichen Kuppelpfeiler, in der Prothesis und im Diakoniko sowie in den Kapellen. Es handelt sich um qualitativ hochwertige Werke in der Tradition der nachbyzantinischen Malerei, die in der Vergangenheit wiederholt restauriert und restauriert wurden.
Die Studie zur Konservierung und Restaurierung umfasst die historische Dokumentation des Denkmals und seiner Malphasen, die analytische Erfassung des aktuellen Erhaltungszustands und der Pathologie der Wandmalereien sowie die Spezialisierung der erforderlichen Eingriffe zu deren Konservierung und ästhetischer Restaurierung.
Die Studie dokumentiert die heutigen Probleme der Wandmalereien, darunter großflächige Ablösungen der Farbschichten und der darunterliegenden Schichten, Risse, brüchige Mörtel, Verlust und Abblättern der Farbschicht sowie erhebliche Feuchtigkeitsprobleme. Gleichzeitig werden Ruß- und Staubablagerungen, Übermalungen und ästhetisch unakzeptable Farbbeigaben aus früheren Phasen, die die ursprüngliche Farbschicht bedecken, sowie die Verwendung ungeeigneter Materialien dokumentiert.
Die geplanten Arbeiten umfassen die Festigung des losen und abgelösten Untergrunds und der abblätternden Farbschichten, die Entfernung neuerer Anstriche, die Reinigung der gestrichenen Oberflächen von Salzen, Staub, Ruß und Fettablagerungen sowie die ästhetische Restaurierung kleinerer Beschädigungen. Die Maßnahmen basieren auf dokumentierten wissenschaftlichen Daten und werden auf die spezifischen Bedürfnisse jeder gestrichenen Oberfläche abgestimmt. (opm)
Αποκαθίσταται ο τοιχογραφικός διάκοσμος της Μονής Δαφνίου
Στην προστασία και ανάδειξη του τοιχογραφικού διακόσμου του Καθολικού της Μονής Δαφνίου προχωρεί το Υπουργείο Πολιτισμού διά των αρμοδίων Υπηρεσιών του, της Διεύθυνσης Συντήρησης Αρχαίων και Νεώτερων Μνημείων και της Εφορείας Αρχαιοτήτων Δυτικής Αττικής.
Το έργο εντάσσεται στον ευρύτερο σχεδιασμό του Υπουργείου Πολιτισμού για τη συστηματική προστασία, αποκατάσταση και ανάδειξη της Μονής Δαφνίου, με στόχο τη διαφύλαξη ενός μνημείου εξαιρετικής σημασίας για τη βυζαντινή πολιτιστική κληρονομιά και την Αττική.
Η Μονή Δαφνίου βρίσκεται στις παρυφές του όρους Αιγάλεω επί της Ιεράς Οδού, και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα βυζαντινά μνημεία της Αττικής. Το Καθολικό της χρονολογείται στον 11ο αιώνα και ανήκει στον ιδιαίτερα σημαντικό οκταγωνικό αρχιτεκτονικό τύπο που υιοθετείται κατά τους μεσοβυζαντινούς χρόνους, και συναντάμε εξίσου στα Καθολικά της Μονής Οσίου Λουκά και της Νέας Μονής Χίου, μνημεία με τα οποία η Μονή Δαφνίου συναποτελεί σειριακή εγγραφή στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.
Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Η Μονή Δαφνίου αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα βυζαντινά μνημεία της χώρας και ένα μοναδικό κεφάλαιο της πολιτιστικής κληρονομιάς της Αττικής. Η συμπερίληψή της, μαζί με τη Μονή Οσίου Λουκά και τη Νέα Μονή Χίου, στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, αναδεικνύει τη διεθνή αξία της και συγχρόνως επιτάσσει μια σταθερή και συνεπή πολιτική προστασίας και ανάδειξής της. Το Υπουργείο Πολιτισμού έχει ολοκληρώσει και συνεχίζει να υλοποιεί ένα συνεκτικό πρόγραμμα παρεμβάσεων στη Μονή Δαφνίου, με εργασίες που αφορούν στην πυροπροστασία του μνημείου, στην αποκατάσταση του μνημειακού συνόλου αντιμετωπίζοντας βλάβες που έχουν προκύψει από τον χρόνο, την υγρασία και τις σεισμικές καταπονήσεις, αλλά και στη βελτίωση των συνθηκών προστασίας και ανάδειξης των μοναδικών έργων τέχνης που διατηρεί. Η μελέτη για την αποκατάσταση και ανάδειξη των τοιχογραφιών του Καθολικού αποτελεί ένα ακόμη σημαντικό βήμα σε αυτή τη συνεχή προσπάθεια. Προτεραιότητά μας είναι οι επεμβάσεις να πραγματοποιούνται με απόλυτο σεβασμό στην αυθεντικότητα του μνημείου, στη βάση της σύγχρονης επιστημονικής και τεχνολογικής γνώσης και με την απαιτούμενη τεκμηρίωση. Με συστηματικές και στοχευμένες παρεμβάσεις διασφαλίζουμε τη διατήρηση της Μονής Δαφνίου και των πολύτιμων μαρτυριών που διασώζει για τις επόμενες γενιές, ενώ ενισχύουμε τη δυνατότητα του κοινού να γνωρίσει και να προσεγγίσει ένα μνημείο με ξεχωριστή θέση στην ιστορία και τον πολιτισμό μας».
Η υψηλή αρχιτεκτονική και καλλιτεχνική ποιότητα του μνημείου, με τα μοναδικής τέχνης επιτοίχια ψηφιδωτά του 11ου αιώνα, τις ορθομαρμαρώσεις και τον πλούσιο κεραμοπλαστικό διάκοσμο στο εσωτερικό, συνδέει την ίδρυσή του με κύκλους της αυτοκρατορικής αυλής. Ο τοιχογραφικός διάκοσμος που σώζεται σήμερα στο Καθολικό, στο μεγαλύτερο μέρος του χρονολογείται πιθανότατα στον 17ο αιώνα και αντικατέστησε παλαιότερες ορθομαρμαρώσεις στα κατώτερα τμήματα του Ναού, ενώ διατηρούνται και περιορισμένα σπαράγματα νεότερης φάσης του 20ού αιώνα. Τοιχογραφίες σώζονται αποσπασματικά στους πλευρικούς τοίχους του κυρίως Ναού, στον νοτιοδυτικό πεσσό στήριξης του τρούλου, στην Πρόθεση και στο Διακονικό, καθώς και στα παρεκκλήσια. Πρόκειται για έργα υψηλής ποιότητας, που ακολουθούν την παράδοση της μεταβυζαντινής ζωγραφικής, έχοντας υποστεί κατά το παρελθόν διαδοχικές επεμβάσεις και εργασίες συντήρησης.
Η μελέτη συντήρησης και αποκατάστασης περιλαμβάνει την ιστορική τεκμηρίωση του μνημείου και των ζωγραφικών φάσεων του, την αναλυτική καταγραφή της υφιστάμενης κατάστασης διατήρησης και της παθολογίας των τοιχογραφιών, καθώς και την εξειδίκευση των απαιτούμενων επεμβάσεων για τη συντήρηση και αισθητική αποκατάστασή τους.
Η μελέτη τεκμηριώνει τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν σήμερα οι τοιχογραφίες, στα οποία περιλαμβάνονται εκτεταμένες αποκολλήσεις των ζωγραφικών και υποκείμενων στρωμάτων, ρωγμές, αποσάθρωση των κονιαμάτων, απώλειες και απολεπίσεις του ζωγραφικού στρώματος, καθώς και έντονα προβλήματα υγρασίας. Παράλληλα, καταγράφονται επικαθήσεις αιθάλης και σκόνης, επιζωγραφίσεις και αισθητικά αδόκιμες χρωματικές συμπληρώσεις παλαιότερων φάσεων που καλύπτουν το αυθεντικό ζωγραφικό στρώμα, καθώς και εκτεταμένη χρήση δομικά ασύμβατων υλικών.
Οι προγραμματιζόμενες εργασίες περιλαμβάνουν τη στερέωση του σαθρού και αποκολλημένου υποστρώματος και των απολεπισμένων χρωματικών στρωμάτων, την απομάκρυνση νεότερων επεμβάσεων, τον καθαρισμό των ζωγραφικών επιφανειών από άλατα, σκόνη, αιθάλη και λιπαρές επικαθήσεις, καθώς και την αισθητική αποκατάσταση των περιορισμένης έκτασης απωλειών. Οι επεμβάσεις βασίζονται σε τεκμηριωμένα επιστημονικά δεδομένα και θα ανταποκρίνονται στις ιδιαίτερες ανάγκες κάθε ζωγραφικής επιφάνειας.
