Das vom Kulturministerium in Zusammenarbeit mit der Nationalen Technischen Universität Athen erstellte Forschungsprogramm für die Grabdenkmäler des historischen Friedhofs Agios Georgios in Ermoupolis, Syros, ist abgeschlossen.
Aktuell – Ziel des 2023 begonnenen Programms war die Dokumentation, der Schutz und die Hervorhebung der als historisch geschützte Teile des Friedhofs eingestuften Grabdenkmäler. Das Programm umfasste die umfassende Erfassung und Dokumentation der Denkmäler durch geometrische Kartierung, die Bewertung ihres Erhaltungszustands und die Formulierung von Spezifikationen für ihre weitere Nutzung, um den effektiven Schutz des Monumentenensembles zu gewährleisten. Zentrales Ziel des Programms ist die behutsame und diskrete Modernisierung der Friedhöfe, die die besondere Identität des Ortes durch die Wiederherstellung der Lesbarkeit ihrer Struktur und die Verbesserung ihrer Funktionalität für die Besucher hervorhebt, unter strikter Wahrung ihres historischen Erbes und ihrer architektonischen Physiognomie. Der Entwurf folgt den Prinzipien des „monumentalen Minimalismus“, sodass die neuen Bauten in ihrer Morphologie nicht mit den historischen Elementen konkurrieren.
Die Kulturministerin Lina Mendoni erklärte: „Der älteste Teil des Friedhofs Agios Georgios wurde zum historischen Denkmal erklärt, da er ein einzigartiges Beispiel griechischer Grabarchitektur und Bildhauerkunst des 19. Jahrhunderts darstellt und gleichzeitig die historischen, sozialen und kulturellen Strukturen von Ermoupolis während seiner wirtschaftlichen Blütezeit widerspiegelt. Im Rahmen des Forschungsprogramms des Kulturministeriums und der Nationalen Technischen Universität Athen ermöglichten Untersuchungen vor Ort auf dem Friedhof und im städtischen Umfeld von Ermoupolis die erste Erfassung des Zustands der Denkmäler und des Ist-Zustands. Darauf basiert der strategische Plan des Kulturministeriums zur Restaurierung des Friedhofs. Der architektonische Entwurf zielt nicht darauf ab, den Friedhof zu verändern, sondern ihn sichtbar zu machen, zu schützen und hervorzuheben. Unser Ziel ist es, mit behutsamen, gezielten Eingriffen und modernen Gestaltungsmitteln die monumentale und historische Identität des Friedhofs wieder in den Alltag zu integrieren und ihn zu einem offenen Ort der Erinnerung, der Kultur und der Ruhe für Besucher und Einwohner von Ermoupolis zu machen. Von besonderem Interesse ist die britische Geschichte des Friedhofs.“ Der Friedhof mit den Militärgräbern des Commonwealth sowie der katholische Friedhof Unserer Lieben Frau vom Berge Karmel bilden zusammen ein einziges kulturelles Ensemble von besonderer historischer und architektonischer Bedeutung.“
Im Rahmen des Programms wurde eine systematische Diagnose der baulichen, architektonischen und künstlerischen Erhaltungsprobleme durchgeführt und mögliche Restaurierungs- und Aufwertungsmaßnahmen bewertet. Die Probleme wurden sowohl gesamt als auch für jedes einzelne Denkmal erfasst. An den Mausoleen wurden Risse festgestellt, während an den Grabsteinen neuere Eingriffe erkennbar sind. Zur Behebung dieser Mängel werden schonende Konservierungsmaßnahmen bis hin zu gezielten Restaurierungen vorgeschlagen, wobei moderne Techniken und Materialien zum Einsatz kommen, die mit den authentischen Elementen der Denkmäler kompatibel sind. Der Strategieplan zum Schutz und zur Aufwertung des Friedhofs von Agios Georgios verfolgt fünf Ziele:
1. Schutz und Instandhaltung von Grabdenkmälern und ihrer Umgebung aus struktureller, funktionaler, plastischer und architektonischer Sicht im weiteren Kontext ihrer Bedeutung.
2. Neudefinition des Charakters des Friedhofs Agios Georgios. Ausweitung des Schutzes auf die benachbarten Friedhöfe, den britischen und den katholischen Friedhof der Panagia tou Karmilou, der Mitte des 19. Jahrhunderts gegründet wurde. Er ist der größte der sechs katholischen Friedhöfe von Syros und beherbergt bedeutende Grabdenkmäler von künstlerischem und historischem Wert. Die ältesten Grabsteine, die sich auf dem Grab von Therese Carbone und dem französischen Konsul in Syros, Pierre Alis Augustin Guerin, befinden, stammen aus dem Jahr 1857. Seine Existenz neben dem orthodoxen Friedhof unterstreicht die religiöse Vielfalt von Ermoupolis. In der Nähe befindet sich der britische Friedhof, der – nach den Plänen des Architekten Sir John James Burnet – während der wirtschaftlichen und kommerziellen Blütezeit von Ermoupolis im 19. Jahrhundert aufgrund der großen britischen Bevölkerung angelegt wurde. Er umfasst einen 1921 gegründeten politischen Teil und einen Militärteil des Commonwealth zum Gedenken an die Gefallenen des Ersten Weltkriegs.
3. Erstellung von Studien zu einzelnen Grabdenkmälern und Ensembles aus kunsthistorischer, architektonischer, sozialer, historischer und kultureller Perspektive.
4. Aufnahme des Friedhofs in die Karte von Ermoupolis als kulturelles Reiseziel.
5. Hervorhebung der Beziehungen des Friedhofs Agios Georgios zur Stadt und insbesondere zur Kirche Agios Nikolaos und Vaporia.
Der architektonische Entwurf basiert auf den international anerkannten Prinzipien der Erhaltung und Förderung von Denkmälern und orientiert sich an bewährten Beispielen emblematischer europäischer Friedhöfe. Der Entwurf zur Aufwertung des Friedhofs gliedert sich in drei Bereiche mit jeweils spezifischen typologischen, morphologischen und historischen Merkmalen, die durch gezielte, behutsame Eingriffe hervorgehoben werden. Der Eingangsbereich ist als Freiluftausstellungsfläche gestaltet, auf der historische Grabsteine und Steinreliefs wiederhergestellt werden. Die Mauern dienen als Ausstellungsflächen, und Informationstafeln erläutern die Geschichte und Struktur des Ortes. Eine dezente Architekturbeleuchtung setzt die Denkmäler gekonnt in Szene und trägt zur Atmosphäre der Erinnerung und Besinnung bei. (opm)
Προστασία και ανάδειξη ταφικών μνημείων, στο κοιμητήριο Αγίου Γεωργίου, στην Ερμούπολη της Σύρου
Ολοκληρώθηκε το ερευνητικό πρόγραμμα που εκπονήθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού σε συνεργασία με το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο για τα ταφικά μνημεία του ιστορικού κοιμητηρίου Αγίου Γεωργίου της Ερμούπολης, στη Σύρο. Αντικείμενο του προγράμματος, το οποίο ξεκίνησε το 2023, ήταν η τεκμηρίωση, προστασία και ανάδειξη των ταφικών μνημείων τα οποία έχουν χαρακτηριστεί ως ιστορικά διατηρητέα τμήματα του κοιμητηρίου. Στο πρόγραμμα εκτελέστηκε η ολοκληρωμένη καταγραφή και τεκμηρίωση των μνημείων, μέσω της γεωμετρικής αποτύπωσης τους, της αξιολόγησης της κατάστασης διατήρησής τους και της διατύπωσης προδιαγραφών για τη συνέχιση της χρήσης τους, ώστε να διασφαλιστεί η αποτελεσματική προστασία του μνημειακού συνόλου. Κεντρική στόχευση του προγράμματος είναι η ήπια και διακριτική αναβάθμιση των κοιμητηρίων, ανάδειξη της ιδιαίτερης ταυτότητας του χώρου τους, μέσω της αποκατάστασης της αναγνωσιμότητας της δομής τους και της ενίσχυσης της λειτουργικότητας τους για τον επισκέπτη, με απόλυτο σεβασμό στην ιστορική μνήμη και στην αρχιτεκτονική φυσιογνωμία τους. Η πρόταση ακολουθεί τις αρχές του «μνημειακού μινιμαλισμού», όπου οι νέες κατασκευές δεν θα «ανταγωνίζονται» τα ιστορικά στοιχεία στη μορφολογία τους.
Η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, δήλωσε: «Το παλαιότερο τμήμα του κοιμητηρίου του Αγίου Γεωργίου, έχει χαρακτηριστεί ιστορικό διατηρητέο μνημείο, καθώς αποτελεί μοναδικό δείγμα ταφικής αρχιτεκτονικής και γλυπτικής τέχνης του 19ου αι. στον ελλαδικό χώρο, ενώ, παράλληλα, αποτυπώνει τις ιστορικές, κοινωνικές και πολιτιστικές δομές της Ερμούπολης, την περίοδο της οικονομικής ακμής της. Στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος Υπουργείου Πολιτισμού και Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, η επί τόπου έρευνα στο κοιμητήριο και στο αστικό περιβάλλον της Ερμούπολης επέτρεψε την πρωτογενή καταγραφή της παθολογίας των μνημείων και της υπάρχουσας κατάστασης, επί της οποίας στηρίζεται το στρατηγικό σχέδιο του Υπουργείου Πολιτισμού για την αποκατάσταση του κοιμητηρίου. Η αρχιτεκτονική πρόταση δεν επιχειρεί να μεταμορφώσει το κοιμητήριο, αλλά να το αποκαλύψει, να το προστατεύσει, να το αναδείξει. Ο στόχος μας είναι με ήπιες, στοχευμένες επεμβάσεις και σύγχρονα σχεδιαστικά εργαλεία, να επανέλθει στην καθημερινότητα η μνημειακή και ιστορική ταυτότητα του κοιμητηρίου, καθιστώντας το έναν ανοιχτό τόπο μνήμης, πολιτισμού και ήρεμης περιήγησης για τον επισκέπτη και τον κάτοικο της Ερμούπολης. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το βρετανικό κοιμητήριο με τους στρατιωτικούς τάφους της Κοινοπολιτείας, όπως και το καθολικό κοιμητήριο της Παναγίας του Καρμήλου καθώς συνθέτουν ένα ενιαίο πολιτιστικό σύνολο ιδιαίτερης ιστορικής και αρχιτεκτονικής σημασίας».
Στο πλαίσιο του προγράμματος πραγματοποιήθηκε συστηματική διάγνωση των δομικών, αρχιτεκτονικών και καλλιτεχνικών προβλημάτων διατήρησης και η αξιολόγηση εφικτών επεμβάσεων αποκατάστασης και ανάδειξης. Τα προβλήματα καταγράφηκαν συνολικά, αλλά και για κάθε μνημείο χωριστά. Στα μαυσωλεία διαπιστώνονται θραύσεις, ενώ στις επιτύμβιες πλάκες υπάρχουν νεότερες επεμβάσεις. Για την αντιμετώπισή τους προτείνεται ήπια συντήρηση έως και στοχευμένη αποκατάσταση, με σύγχρονες τεχνικές και συμβατά υλικά με τα αυθεντικά στοιχεία των μνημείων. Στο στρατηγικό σχέδιο προστασίας και ανάδειξης του κοιμητηρίου του Αγίου Γεωργίου αναπτύσσονται πέντε κατευθύνσεις:
1. Προστασία και συντήρηση των ταφικών μνημείων και του περιβάλλοντος χώρου τους, από δομοστατική, λειτουργική, πλαστική και αρχιτεκτονική άποψη, στο ευρύτερο πλαίσιο της ανάδειξής τους.
2. Επαναπροσδιορισμός του χαρακτηρισμού του κοιμητηρίου του Αγίου Γεωργίου. Επέκταση της προστασίας και στα γειτονικά κοιμητήρια, το βρετανικό και το καθολικό της Παναγίας του Καρμήλου που ιδρύθηκε στα μέσα του 19ου αι. Είναι το μεγαλύτερο από τα έξι καθολικά κοιμητήρια της Σύρου περιλαμβάνοντας σημαντικά ταφικά μνημεία, με καλλιτεχνική και ιστορική αξία. Οι παλαιότερες επιτύμβιες στήλες, στον τάφο της Τερέζας Carbone και του προξένου της Γαλλίας στη Σύρο, Pierre Alis Augustin Guerin, είναι του 1857. Η συνύπαρξή του με το ορθόδοξο κοιμητήριο αναδεικνύει τη θρησκευτική πολυμορφία της Ερμούπολης. Κοντά βρίσκεται και το βρετανικό κοιμητήριο, που δημιουργήθηκε- βάσει των σχεδίων του αρχιτέκτονα Sir John James Burnet- την περίοδο της οικονομικής και εμπορικής της ανάπτυξης, τον 19ο αι. λόγω της πολυπληθούς παρουσίας Βρετανών, στην Ερμούπολη. Περιλαμβάνει πολιτικό τμήμα που ιδρύθηκε το 1921 αλλά και στρατιωτικό της Κοινοπολιτείας, για την απόδοση τιμής στους νεκρούς του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου.
3. Εκπόνηση μελετών για μεμονωμένα ταφικά μνημεία και σύνολα από την οπτική της ιστορίας της τέχνης, της αρχιτεκτονικής, της κοινωνικής, ιστορικής και πολιτιστικής διάστασης.
4. Ένταξη του κοιμητηρίου στον χάρτη της Ερμούπολης, ως πολιτιστικός προορισμός.
5. Ανάδειξη των σχέσεων του κοιμητηρίου του Αγίου Γεωργίου με την πόλη, και ιδιαίτερα με την εκκλησία του Αγίου Νικολάου και τα Βαπόρια.
Η αρχιτεκτονική πρόταση βασίζεται στις -διεθνώς- αναγνωρισμένες αρχές συντήρησης και ανάδειξης μνημειακών χώρων, αντλώντας παραδείγματα καλών πρακτικών από ευρωπαϊκά εμβληματικά νεκροταφεία. Η πρόταση ανάδειξης του κοιμητηρίου περιλαμβάνει τρεις διακριτούς τομείς, καθένας εκ των οποίων διαθέτει ιδιαίτερα τυπολογικά, μορφολογικά και ιστορικά χαρακτηριστικά, τα οποία αναδεικνύονται με στοχευμένες ήπιες επεμβάσεις. Ο χώρος εισόδου διαμορφώνεται ως υπαίθριος εκθεσιακός χώρος, όπου επανεντάσσονται ιστορικές επιτύμβιες πλάκες και λιθανάγλυφα. Οι τοίχοι λειτουργούν ως εκθεσιακές επιφάνειες και τοποθετούνται ενημερωτικές πινακίδες για την ιστορία και τη δομή του χώρου. Σχεδιάζεται διακριτικός αρχιτεκτονικός φωτισμός με στόχο την ανάδειξη των μνημείων και τη διατήρηση της ατμόσφαιρας μνήμης και περισυλλογής.
