Retsina ist ein faszinierender und unverwechselbarer Bestandteil der griechischen Weinkultur. Dieser trockene, meist weiße Tafelwein, der durch die Zugabe von Harz ein einzigartiges Aroma erhält, blickt auf eine lange Geschichte zurück und zählt zu den charakteristischsten Weinen Griechenlands.
Von HB-Redakteurin Maria Vlachou
Griechische Küche – Trotz seines ungewöhnlichen Herstellungsprozesses gilt Retsina nach den EU-Richtlinien als Wein und nicht als weinhaltiges Getränk. Dies macht ihn zu einer Ausnahmeerscheinung in der europäischen Weinwelt gleichzeitig und zu einem Symbol der griechischen Tradition.
Die Ursprünge der Retsina-Herstellung reichen bis in die Antike zurück. Damals wurde der Wein in Schläuchen aus Ziegenfell oder in Amphoren gelagert. Diese Gefäße wurden mit Harz abgedichtet, um den Wein vor Oxidation zu schützen und ihn länger haltbar zu machen. Dabei nahm der Wein den Geschmack des Harzes an, war zunächst ein Nebeneffekt, der sich jedoch im Laufe der Zeit als gewolltes Aroma etablierte.
Heutzutage wird Retsina nicht mehr in Amphoren aufbewahrt, aber das Prinzip der Harzzugabe ist erhalten geblieben. Während der Gärung des Weines werden den meisten kleinen Stückchen Harz zugegeben, um den typischen harzigen Geschmack zu erzeugen. Dabei hat sich die Menge des Harzzusatzes im Laufe der Jahre stark verändert: Früher enthielt Retsina bis zu 7,5 % Harz, heute liegt der Anteil meist zwischen 1 und 2 %, was zu einem milderen und ausgewogeneren Geschmack führt.
Das Harz wird nach dem ersten Abstich wieder aus dem Wein entfernt. Verwendet wird vor allem der Harz der Kalabrischen Kiefer (Pinus brutia) oder der Aleppo-Kiefer (Pinus halepensis), die beide in Griechenland heimisch sind. Teilweise kommt auch importiertes Harz wie der Sandarak zum Einsatz.
Die wichtigsten Anbaugebiete für Retsina liegen im südlichen Mittelgriechenland, in den Regionen Attika, Euböa und Böotien – allesamt in der Nähe von Athen. Hier hat der Retsina seinen Ursprung und wird bis heute in großem Umfang produziert. Die Hauptrebsorte für den weißen Retsina ist die robuste Savatiano-Traube, die besonders gut an das trockene Klima der Region angepasst ist. Oft wird sie mit den Sorten Assyrtiko oder Roditis verschnitten, um den Geschmack zu verfeinern.
Neben dem Festland hat sich auch die Insel Lemnos einen Namen als Produktionsort von Retsina gemacht. Hier wird sogar ein seltenes Muskateller-Retsina hergestellt, das durch seine aromatische Süße hervorsticht.
Außerhalb Griechenlands wird Retsina nur noch auf Zypern produziert, allerdings in sehr geringen Mengen. In Griechenland sind selbst bekannte Marken wie Kourtaki und Malamatina zu Synonymen für hochwertiges Retsina geworden.
Obwohl der weiße Retsina am weitesten verbreitet ist, gibt es auch weitere Varianten dieses harzveredelten Weins. Eine besondere Form ist die roséfarbene Retsina, die unter dem Namen „Kokkineli“ bekannt ist. Dieser wird ebenfalls aus der Savatiano-Traube, jedoch oft in Kombination mit der roten Mandilaria-Traube hergestellt. Kokkineli bietet ein fruchtigeres, komplexeres Aroma als die klassische weiße Retsina und erfreut sich einer stetig wachsenden Fangemeinde.
Noch seltener ist der rote Retsina, der ausschließlich aus der Mandilaria-Traube gewonnen wird. Diese tiefrote Rebsorte verleiht dem Wein eine kräftige Struktur und ein einzigartiges Geschmackserlebnis, das durch die Kombination von Fruchtigkeit und Harz abgerundet wird.
Retsina ist nicht nur ein traditioneller Bestandteil der griechischen Küche, sondern hat auch außerhalb Griechenlands eine kleine, aber treue Anhängerschaft gefunden. Er wird oft zu klassischen griechischen Gerichten wie Mezedes (Vorspeisen), Fisch und gegrilltem Fleisch gereicht. Sein harziges Aroma harmoniert besonders gut mit würzigen und herzhaften Speisen, die seinen charakteristischen Geschmack betonen.
In den letzten Jahren erlebte der Retsina eine Renaissance. Winzer experimentieren mit verschiedenen Rebsorten und Harzzusätzen, um neue Geschmacksprofile zu kreieren, die sowohl traditionelle als auch moderne Weintrinker ansprechen. Auch der Export von Retsina hat übernommen, sodass er heute in vielen Ländern Europas und darüber hinaus erhältlich ist. (mv)
Retsina – Greece’s Unique Resin-Flavored Wine
Retsina is a fascinating and distinctive part of Greek wine culture. This dry, mostly white table wine, which acquires a unique aroma through the addition of resin, has a long history and is among the most characteristic wines of Greece.
Despite its unusual production process, Retsina is classified as wine under EU regulations, not as a wine-based beverage. This makes it a unique phenomenon in the European wine world and a symbol of Greek tradition.
The origins of Retsina production go back to ancient times. Back then, wine was stored in goat skin bags or amphorae. These vessels were sealed with resin to protect the wine from oxidation and prolong its shelf life. The wine absorbed the taste of the resin, initially a side effect, which over time became a deliberately desired flavor.
Today, Retsina is no longer stored in amphorae, but the principle of adding resin has remained. During fermentation, small pieces of resin are added to most wines to produce the typical resinous taste. The amount of resin has changed significantly over the years: Retsina used to contain up to 7.5% resin, while today it usually ranges between 1 and 2%, resulting in a milder and more balanced flavor.
The resin is removed from the wine after the first racking. Primarily, the resin of the Calabrian pine (Pinus brutia) or the Aleppo pine (Pinus halepensis), both native to Greece, is used. Sometimes imported resins such as sandarac are also employed.
The main cultivation areas for Retsina are in southern mainland Greece, in the regions of Attica, Euboea, and Boeotia – all near Athens. Here, Retsina originated and is still produced on a large scale. The main grape variety for white Retsina is the robust Savatiano, particularly suited to the region’s dry climate. It is often blended with Assyrtiko or Roditis grapes to refine the taste.
Besides the mainland, the island of Lemnos has also gained a reputation as a Retsina production area. A rare Muscat Retsina is even produced here, distinguished by its aromatic sweetness.
Outside Greece, Retsina is only produced in Cyprus, and in very small quantities. In Greece, even well-known brands like Kourtaki and Malamatina have become synonymous with high-quality Retsina.
Although white Retsina is the most widespread, there are other varieties of this resin-refined wine. A special type is the rosé Retsina, known as “Kokkineli.” It is also made from the Savatiano grape, often combined with the red Mandilaria grape. Kokkineli offers a fruitier, more complex aroma than classic white Retsina and enjoys a growing fan base.
Even rarer is the red Retsina, made exclusively from the Mandilaria grape. This deep red variety gives the wine a strong structure and a unique taste experience, blending fruitiness with resin.
Retsina is not only a traditional part of Greek cuisine but has also gained a small yet loyal following outside Greece. It is often served with classic Greek dishes such as mezedes (appetizers), fish, and grilled meats. Its resinous aroma pairs particularly well with spicy and savory foods that enhance its characteristic taste.
In recent years, Retsina has experienced a renaissance. Winemakers experiment with different grape varieties and resin additions to create new flavor profiles appealing to both traditional and modern wine drinkers. Exports have also increased, making it available in many European countries and beyond.
Ρετσίνα – Το μοναδικό ελληνικό κρασί με άρωμα ρητίνης
Η ρετσίνα είναι ένα συναρπαστικό και ξεχωριστό κομμάτι της ελληνικής οινικής κουλτούρας. Αυτό το ξηρό, κυρίως λευκό επιτραπέζιο κρασί, που αποκτά μοναδικό άρωμα με την προσθήκη ρητίνης, έχει μακρά ιστορία και συγκαταλέγεται στα πιο χαρακτηριστικά κρασιά της Ελλάδας.
Παρά τη μοναδική διαδικασία παραγωγής του, η ρετσίνα σύμφωνα με τους κανονισμούς της ΕΕ θεωρείται κρασί και όχι ποτό με βάση το κρασί. Αυτό την καθιστά μοναδικό φαινόμενο στον ευρωπαϊκό οινικό κόσμο και σύμβολο της ελληνικής παράδοσης.
Οι ρίζες της παραγωγής ρετσίνας φτάνουν στην αρχαιότητα. Τότε, το κρασί φυλασσόταν σε δέρματα κατσίκας ή αμφορείς. Αυτά τα δοχεία σφραγίζονταν με ρητίνη για να προστατευθεί το κρασί από την οξείδωση και να παραταθεί η διάρκεια ζωής του. Το κρασί απορροφούσε τη γεύση της ρητίνης, αρχικά ως παρενέργεια, η οποία με την πάροδο του χρόνου έγινε σκόπιμα επιθυμητό άρωμα.
Σήμερα, η ρετσίνα δεν φυλάσσεται πλέον σε αμφορείς, αλλά η αρχή της προσθήκης ρητίνης παραμένει. Κατά τη ζύμωση, προστίθενται μικρά κομμάτια ρητίνης για να δημιουργηθεί η χαρακτηριστική ρητινώδης γεύση. Η ποσότητα ρητίνης έχει αλλάξει σημαντικά με τα χρόνια: παλαιότερα η ρετσίνα περιείχε έως 7,5% ρητίνη, ενώ σήμερα κυμαίνεται συνήθως μεταξύ 1% και 2%, προσφέροντας πιο ήπια και ισορροπημένη γεύση.
Η ρητίνη αφαιρείται από το κρασί μετά την πρώτη μετάγγιση. Χρησιμοποιείται κυρίως ρητίνη της Καλαβρικής πεύκης (Pinus brutia) ή της πεύκης Αλέπο (Pinus halepensis), που είναι και οι δύο ενδημικές στην Ελλάδα. Μερικές φορές χρησιμοποιούνται και εισαγόμενες ρητίνες, όπως η σάνταρακ.
Οι κύριες περιοχές καλλιέργειας της ρετσίνας βρίσκονται στη νότια κεντρική Ελλάδα, στις περιοχές Αττική, Εύβοια και Βοιωτία – όλες κοντά στην Αθήνα. Εδώ γεννήθηκε η ρετσίνα και παράγεται ακόμη σε μεγάλη κλίμακα. Η κύρια ποικιλία για τη λευκή ρετσίνα είναι η ανθεκτική Σαββατιανό, ιδιαίτερα προσαρμοσμένη στο ξηρό κλίμα της περιοχής. Συχνά αναμειγνύεται με Ασύρτικο ή Ροδίτη για να βελτιωθεί η γεύση.
Εκτός από την ηπειρωτική Ελλάδα, και το νησί Λήμνος έχει αποκτήσει φήμη ως τόπος παραγωγής ρετσίνας. Εδώ παράγεται ακόμη και σπάνια ρετσίνα Μοσχάτο, που ξεχωρίζει για τη γλυκιά αρωματική της γεύση.
Εκτός Ελλάδας, η ρετσίνα παράγεται μόνο στην Κύπρο, και μάλιστα σε πολύ μικρές ποσότητες. Στην Ελλάδα, ακόμη και γνωστές μάρκες όπως Κουρτάκι και Μαλαματίνα έχουν γίνει συνώνυμες με ποιοτική ρετσίνα.
Παρόλο που η λευκή ρετσίνα είναι η πιο διαδεδομένη, υπάρχουν και άλλες ποικιλίες αυτού του ρητινώδους κρασιού. Μια ιδιαίτερη μορφή είναι η ροζέ ρετσίνα, γνωστή ως «Κοκκινέλι». Παράγεται επίσης από τη Σαββατιανό, συχνά σε συνδυασμό με τη κόκκινη Μανδηλαριά. Το Κοκκινέλι προσφέρει πιο φρουτώδες, πολύπλοκο άρωμα από τη κλασική λευκή ρετσίνα και απολαμβάνει συνεχώς αυξανόμενη δημοτικότητα.
Ακόμη πιο σπάνια είναι η κόκκινη ρετσίνα, που παράγεται αποκλειστικά από τη Μανδηλαριά. Αυτή η βαθιά κόκκινη ποικιλία δίνει στο κρασί γερή δομή και μοναδική γευστική εμπειρία, συνδυάζοντας φρουτώδη χαρακτήρα με ρητίνη.
Η ρετσίνα δεν είναι μόνο παραδοσιακό κομμάτι της ελληνικής κουζίνας, αλλά έχει κερδίσει και στο εξωτερικό μικρή αλλά πιστή οπαδική βάση. Συνοδεύει συχνά κλασικά ελληνικά πιάτα όπως μεζέδες, ψάρι και ψητό κρέας. Το ρητινώδες άρωμά της ταιριάζει ιδιαίτερα με πικάντικες και νόστιμες συνταγές, που αναδεικνύουν τη χαρακτηριστική γεύση της.
Τα τελευταία χρόνια, η ρετσίνα βιώνει αναγέννηση. Οι οινοπαραγωγοί πειραματίζονται με διάφορες ποικιλίες και προσθήκες ρητίνης για να δημιουργήσουν νέα γευστικά προφίλ που προσελκύουν παραδοσιακούς αλλά και σύγχρονους οινόφιλους. Οι εξαγωγές έχουν αυξηθεί, καθιστώντας τη διαθέσιμη σε πολλές χώρες της Ευρώπης και πέρα από αυτήν.
