Das Kulturministerium treibt den umfassenden Schutz und die Förderung des Heiligtums von Kavirio auf Lemnos voran, dem bedeutendsten Mysterienheiligtum der Insel. Die vorliegende Studie nutzt die Erkenntnisse aktueller archäologischer Forschungen mit dem Ziel, die antiken Perivolos zu entdecken, zu erhalten und zu erschließen.
Aktuell – Dabei wird erstmals auch der südliche Teil der archäologischen Stätte in die Besucherroute einbezogen. Mit diesem Projekt schließt das Kulturministerium seine Planung zur Entwicklung von Kavirio zu einem modernen, barrierefreien und bekannten archäologischen Reiseziel ab und stärkt so die kulturelle Identität und das Entwicklungspotenzial von Lemnos. Im Mittelpunkt des Projekts stehen die Erhaltung, Konservierung und Vermarktung des authentischen Materials in seinem bestmöglichen Zustand sowie die Hervorhebung der historischen, strukturellen und typologischen Merkmale der Perivolos. In diesem Zusammenhang sind die systematische archäologische Erforschung und Entdeckung des Areals, die Konservierung und Sicherung seiner erhaltenen Teile sowie begrenzte, dokumentierte Ergänzungen vorgesehen, wo diese für den Erhalt und die Lesbarkeit des Monuments unbedingt notwendig sind. Alle Eingriffe folgen den Prinzipien des minimalen Eingriffs, der Materialverträglichkeit und der Reversibilität. Auf dem südlichen Plateau befindet sich die archaische, altarähnliche Stufe aus dem 7. Jahrhundert v. Chr. Auf dem nördlichen Plateau steht die hellenistische Stufe, die in römischer Zeit geplündert und zerstört wurde.
Die Kulturministerin Lina Mendoni erklärte: „Die Genehmigung der Studie zur Förderung des antiken Bezirks des Heiligtums von Kavira ist der nächste Schritt eines umfassenden Plans des Kulturministeriums zum Schutz und zur Förderung einer der bedeutendsten archäologischen Stätten der nördlichen Ägäis. Nach Abschluss von Projekten mit einem Gesamtbudget von 4.000.000 Euro, die den Schutz und die Förderung der drei Bauphasen des Heiligtums, die Schaffung neuer Besucherinfrastruktur, die Anlage von Wanderwegen und die Gewährleistung barrierefreier Zugänglichkeit sicherstellten, konzentrieren wir uns nun auf die Förderung eines Schlüsselelements der Organisation des Heiligtums. Unter absolutem Respekt vor dem natürlichen Relief und den archäologischen Überresten ermöglicht der neue Weg einen sicheren Zugang zum antiken Bezirk, eröffnet neue Perspektiven auf das Heiligtum und den Golf von Pournia und gewährleistet die uneingeschränkte Zugänglichkeit für alle Besucher. Unser Engagement für Lemnos ist umfassend und kontinuierlich. Parallel zum Heiligtum von Kabeiros arbeiten wir seit sieben Jahren an der Förderung des Heiligtums von Kavira.“ Wir setzen ein umfassendes Programm von Maßnahmen an den wichtigsten archäologischen Stätten der Insel um, darunter Poliochni und Hephaestia, sowie an byzantinischen und modernen Denkmälern. Lemnos verfügt über bedeutende archäologische Stätten und Denkmäler sowie ein sehr wichtiges Archäologisches Museum mit Exponaten von außergewöhnlicher Bedeutung, das nach seiner vollständigen Restaurierung infolge des Erdbebens von 2014 im Jahr 2025 den Bewohnern und Besuchern der Insel zurückgegeben wurde. Unser Ziel ist es nicht nur, die Denkmäler zu schützen, sondern sie der Gesellschaft als lebendige Orte der Geschichte, des Wissens und der Kultur zurückzugeben.
Das Heiligtum der Cabeiras zählt zu den bedeutendsten Mysterienheiligtümern der antiken griechischen Welt und ist das wichtigste auf Lemnos. Seine Funktion als Kultstätte erstreckt sich vom 8. Jahrhundert v. Chr. bis zum 3. Jahrhundert n. Chr., einer Zeit, in der der Cabeiras-Kult infolge der makedonischen Politik an Bedeutung gewann. Die lange Geschichte des Heiligtums spiegelt sich auch in den Überresten der verschiedenen Bauphasen wider. Es wurde von der Italienischen Archäologischen Schule zwischen 1937 und 1991 ausgegraben. Die jüngsten Ausgrabungen brachten neue Erkenntnisse über die antike Anlage zutage und erhellen die Organisation und Entwicklung des Heiligtums, das dem Mysterienkult der vorhellenischen Gottheiten der Cabeiras – Götter des Feuers und der Metallurgie sowie Söhne des Hephaistos – gewidmet war.
Im Rahmen des Projekts zur Förderung der archäologischen Stätte, das mit 1,6 Millionen Euro aus dem operationellen Programm „Nördliche Ägäis 2014–2020“ des Nationalen Forschungsrahmenprogramms (NSRF) finanziert wurde, wurde die Studie zur Erschließung und Vermarktung der Stätte aktualisiert und umfangreiche Maßnahmen zur Steigerung der Besucherzahlen und zum Schutz der Stätte umgesetzt. Zu den Arbeiten gehörten die Hangsicherung, die Anlage von Wanderwegen und Rastplätzen, die Installation von Besucherinfrastruktur, die Errichtung neuer Zäune und eines Entwässerungsnetzes sowie die Restaurierung, Instandhaltung und Vermarktung antiker Gebäudereste. Gleichzeitig wurde die Barrierefreiheit gewährleistet und ein Veranstaltungsbereich im Freien geschaffen.
Heute können Besucher den östlichen Teil der archäologischen Stätte erkunden und die Zeremonienhallen, Nebengebäude und die Höhle des Philoktetes besichtigen, während ein neuer Weg zum Promachon fertiggestellt wird. Der südliche Teil hingegen ist noch nicht erschlossen und für Besucher gesperrt. Um die Stätte besser sichtbar zu machen und barrierefreien Zugang zu gewährleisten, wird ein neuer, 270 m langer Rundgang vorgeschlagen, der dem natürlichen Gelände folgt. Der Weg ist in zwei Hauptabschnitte unterteilt: Der erste Abschnitt verfügt über Treppen und flache Rampen, der zweite ist für Fußgänger und Elektrorollstühle geeignet und mit Rampen und Plattformen ausgestattet, die den Anforderungen an Barrierefreiheit entsprechen. (opm)
Προστασία και ανάδειξη του Ιερού των Καβείρων, στη Λήμνο
Το Υπουργείο Πολιτισμού προχωρά στην ολοκληρωμένη προστασία και ανάδειξη του Ιερού των Καβείρων, στη Λήμνο, του σημαντικότερου μυστηριακού ιερού του νησιού. Η σχετική μελέτη αξιοποιεί τα πορίσματα της πρόσφατης αρχαιολογικής έρευνας, αποσκοπώντας στην αποκάλυψη, συντήρηση και ανάδειξη του αρχαίου Περιβόλου, εντάσσοντας για πρώτη φορά και το νότιο τμήμα του αρχαιολογικού χώρου, στη διαδρομή της επίσκεψης. Με αυτό το έργο ολοκληρώνεται ο σχεδιασμός του Υπουργείου Πολιτισμού για την ανάδειξη του Καβειρίου, ως ενός σύγχρονου, πλήρως προσβάσιμου και αναγνωρίσιμου αρχαιολογικού προορισμού, ενισχύοντας την πολιτιστική ταυτότητα και την αναπτυξιακή δυναμική της Λήμνου. Κεντρική ιδέα του έργου είναι η διατήρηση, συντήρηση και ανάδειξη του αυθεντικού υλικού έως την ανώτερη σωζόμενη στάθμη του, καθώς και η ενίσχυση της αναγνωσιμότητας των ιστορικών, δομικών και τυπολογικών χαρακτηριστικών του Περιβόλου. Στο πλαίσιο αυτό, προβλέπεται η συστηματική αρχαιολογική διερεύνηση και αποκάλυψη του Περιβόλου, η συντήρηση και στερέωση των σωζόμενων τμημάτων του, καθώς και περιορισμένες, τεκμηριωμένες συμπληρώσεις όπου αυτές είναι απολύτως αναγκαίες για τη διατήρηση και την αναγνωσιμότητα του μνημείου. Όλες οι επεμβάσεις ακολουθούν τις αρχές της ελάχιστης επέμβασης, της συμβατότητας των υλικών και της αναστρεψιμότητας. Στο νότιο πλάτωμα βρίσκεται το αρχαϊκό τελεστήριο εν είδει βωμού ή «Βήματος», που χρονολογείται στον 7ο αιώνα π.Χ.. Στο βόρειο πλάτωμα βρίσκεται το ελληνιστικό τελεστήριο, το οποίο λεηλατήθηκε και καταστράφηκε κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους.
Η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, δήλωσε: «Η έγκριση της μελέτης για την ανάδειξη του αρχαίου Περιβόλου του Ιερού των Καβείρων αποτελεί το επόμενο βήμα ενός ολοκληρωμένου σχεδίου που υλοποιεί το Υπουργείο Πολιτισμού για τη συνολική προστασία και ανάδειξη ενός από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους του Βορείου Αιγαίου. Μετά την ολοκλήρωση έργων, συνολικού προϋπολογισμού 4.000.000 ευρώ, που εξασφάλισαν την προστασία και την ανάδειξη των τριών διακριτών οικοδομικών φάσεων του Ιερού, τη δημιουργία νέων υποδομών για τους επισκέπτες, τη διαμόρφωση διαδρομών περιήγησης, την εξασφάλιση καθολικής προσβασιμότητας, προχωρούμε σήμερα στην ανάδειξη ενός καθοριστικού στοιχείου της οργάνωσης του Ιερού. Με απόλυτο σεβασμό στο φυσικό ανάγλυφο και στα αρχαιολογικά κατάλοιπα, η νέα διαδρομή επιτρέπει την ασφαλή προσέγγιση του αρχαίου Περιβόλου, δημιουργεί νέες οπτικές προς το Ιερό και τον κόλπο του Πουρνιά και εξασφαλίζει πλήρη προσβασιμότητα για όλους τους επισκέπτες. Η μέριμνά μας για τη Λήμνο είναι συνολική και διαρκής. Παράλληλα με το Ιερό των Καβείρων, την τελευταία επταετία υλοποιούμε ένα συνεκτικό πρόγραμμα παρεμβάσεων στους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους του νησιού, όπως η Πολιόχνη και η Ηφαιστία, αλλά και σε βυζαντινά και νεότερα μνημεία. Η Λήμνος διαθέτει εξέχοντες αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία, αλλά και ένα πολύ σημαντικό Αρχαιολογικό Μουσείο με εξαιρετικής σημασίας εκθέματα, το οποίο αποδόθηκε στους κατοίκους και τους επισκέπτες του νησιού τον 2025, μετά την πλήρη αποκατάστασή του από το πλήγμα του σεισμού του 2014. Στόχος μας δεν είναι μόνο η προστασία των μνημείων αλλά η απόδοσή τους στην κοινωνία ως ζωντανών τόπων ιστορίας, γνώσης και πολιτισμού».
Το Ιερό των Καβείρων αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μυστηριακά ιερά του αρχαίου ελληνικού κόσμου και το σπουδαιότερο της Λήμνου. Η λειτουργία του ως λατρευτικού χώρου εκτείνεται από τον 8ο αιώνα π.Χ. έως και τον 3ο αιώνα μ.Χ., περίοδο κατά την οποία επεκτάθηκε η λατρεία των Καβείρων ως αποτέλεσμα της μακεδονικής πολιτικής, ενώ η μακραίωνη ιστορία του αποτυπώνεται και στα διαδοχικά οικοδομικά του κατάλοιπα. Ανασκάφηκε από την Ιταλική Αρχαιολογική Σχολή μεταξύ των ετών 1937-1991. Οι νεότερες ανασκαφικές έρευνες αποκάλυψαν νέα στοιχεία για τον αρχαίο περίβολο. φωτίζοντας την οργάνωση και την εξέλιξη του Ιερού, αφιερωμένο στη μυστηριακή λατρεία των προελληνικών θεοτήτων των Καβείρων –θεοτήτων της φωτιάς και της μεταλλουργίας και γιών του Ηφαίστου.
Στο πλαίσιο του έργου ανάδειξης του αρχαιολογικού χώρου, με χρηματοδότηση ύψους 1,6 εκατ. ευρώ από το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Βόρειο Αιγαίο 2014–2020» του ΕΣΠΑ, επικαιροποιήθηκε η μελέτη διαμόρφωσης και ανάδειξης του χώρου και υλοποιήθηκαν εκτεταμένες παρεμβάσεις για τη βελτίωση της επισκεψιμότητας και της προστασίας του. Οι εργασίες περιλάμβαναν τη σταθεροποίηση πρανών, τη δημιουργία διαδρομών περιήγησης και χώρων στάσης, την εγκατάσταση υποδομών εξυπηρέτησης επισκεπτών, νέα περίφραξη και αποστραγγιστικό δίκτυο, καθώς και την αποκατάσταση, συντήρηση και ανάδειξη των αρχαίων κτηριακών καταλοίπων. Παράλληλα, εξασφαλίστηκε η προσβασιμότητα για άτομα με αναπηρία και δημιουργήθηκε υπαίθριος χώρος εκδηλώσεων.
Σήμερα ο επισκέπτης μπορεί να περιηγηθεί στην ανατολική πλευρά του αρχαιολογικού χώρου, να προσεγγίσει τα τελεστήρια, τα βοηθητικά κτήρια και τη σπηλιά του Φιλοκτήτη, ενώ ολοκληρώνεται νέα διαδρομή προς τον «Προμαχώνα». Αντίθετα, το νότιο τμήμα παραμένει μη οργανωμένο και μη επισκέψιμο. Για την ανάδειξη του χώρου και τη διασφάλιση της καθολικής προσβασιμότητας προτείνεται νέα διαδρομή περιήγησης μήκους 270 μ., η οποία ακολουθεί το φυσικό ανάγλυφο. Η διαδρομή διακρίνεται σε δύο βασικά τμήματα: το πρώτο με κλίμακες και ήπιες ράμπες και το δεύτερο κατάλληλο για ταυτόχρονη κίνηση πεζών και ηλεκτροκίνητου αμαξιδίου ΑμεΑ, με ράμπες και πλατύσκαλα σύμφωνα με τις προδιαγραφές προσβασιμότητας.
