Das Kulturministerium restauriert die Wassermühle an der archäologischen Stätte von Gortyna und plant deren Umwandlung in ein Freilichtmuseum.
Aktuell – Die Maßnahme, die von der zuständigen Ephorie für Altertümer von Heraklion durchgeführt wird, ist Teil eines umfassenderen Programms zur Restaurierung und Förderung des römischen Odeon-Komplexes und zur Modernisierung der Infrastruktur des Besucherbereichs. Ziel ist die Erhaltung der Denkmäler und die Verbesserung der Zugänglichkeit für alle Besucher. Das Restaurierungsprojekt wird vom Regionalen Operationellen Programm „Kreta“ – ESRF 2021–2027 finanziert.
Die Kulturministerin Lina Mendoni erklärte: „Die Restaurierung der Wassermühle und ihre funktionale Integration in die archäologische Stätte von Gortyna ist Teil des Programms zur Erhaltung, Förderung und Verbesserung der Infrastruktur, das von der Ephorie für Altertümer von Heraklion umgesetzt wird. Unser Ziel ist es, die Wassermühle als Freilichtmuseum wiederzubeleben, das dem vorindustriellen Erbe des Ortes gewidmet ist und schriftliche und mündliche Zeugnisse über den Betrieb der Anlage sowie Verweise auf ähnliche Anlagen in der weiteren Region präsentiert. Dadurch steigern wir die Besucherzahlen und bieten den Besuchern ein umfassendes Erlebnis von Geschichte und Kultur. Die Wassermühle befindet sich in unmittelbarer Nähe des römischen Odeons und der „Großen Inschrift“, mit deren Entdeckung sie in direktem Zusammenhang steht. 1857 entdeckte die Französische Archäologische Schule von Athen den ersten Ziegelstein der „Großen Inschrift“, der heute im Louvre ausgestellt ist. Er war in die Wassermühle von Panagiotis und Manolis Kouridakis eingelassen. Die Wassermühle war bis zum … in Betrieb.“ Mitte des 20. Jahrhunderts. 1911 wurde der Verlauf des offenen Kanals geändert, um das Wasser, das über das Odeon floss, umzuleiten. Das Grundstück, auf dem es steht, wurde zwischen 2004 und 2009 vom Kulturministerium enteignet, das Gebäude wurde jedoch nicht funktional in die archäologische Stätte integriert und ist derzeit nicht öffentlich zugänglich.
Die genaue Datierung der Wassermühle – oder Savoydakis-Mühle – ist unklar. Die Steinskulpturen am Gesims des Wasserturms und am Türsturz des Eingangs stammen aus der gleichen Zeit und datieren etwa aus der Mitte des 19. Jahrhunderts . Die Anlage umfasst alle typischen Merkmale eines traditionellen Wassermühlenkomplexes: die Zisterne, den Glykato (Mühlenkanal), den Wasserturm (Brunnen), das Hauptgebäude (Werkstatt) mit dem Mechanismus, den unterirdischen Wassertank sowie zwei kleine Nebenräume. Zum Komplex gehört eine Erdzisterne, die mit dem offenen, steinernen Glykato-Kanal verbunden ist, welcher das Wasser zum Wasserturm leitet. Der Kanal besitzt eine bogenförmige Öffnung für den Regenwasserablauf. Der Wasserturm ist ein steinernes Bauwerk und verjüngt sich zu einem steinernen Sockel mit einer runden Öffnung, durch die das Wasser unter Druck in den Zourio, den unterirdischen Raum unter dem Hauptraum der Mühle, geleitet wird, wo sich die hölzernen Antriebskomponenten befinden. Das Hauptgebäude ist schlicht gehalten. Die Anlage besteht aus dem Wartebereich (mit Eckkamin und möglicherweise Terrassen) und der Mühlenwerkstatt, in der das Mahlen stattfand. Alle Gebäude sind unverbaut und in einem ruinösen Zustand erhalten. Von der Mühlenwerkstatt aus leitete der Müller den gesamten Mahlvorgang. Die geplanten Gestaltungen im Umfeld umfassen einen kleinen gepflasterten Weg mit Stufen (Treppen), sanfte Rampen und ebene Flächen sowie unbefestigte Wege zur Anbindung an die archäologische Stätte. Gemäß der architektonischen Studie zur Verbesserung der Besucherwege und der Barrierefreiheit für Menschen mit Behinderungen sind südlich und östlich des Komplexes zwei Anbindungspunkte an die Besucherwege vorgesehen. Die Gebäude des Komplexes – obwohl öffentlich zugänglich – sind von der Barrierefreiheitspflicht befreit, da die Bruttogeschossfläche jedes Gebäudes unter 70 m² liegt. Es wurde jedoch sichergestellt, dass mindestens ein Gebäude für zukünftige barrierefreie Umgestaltungen des Weges zur Wassermühle zugänglich bleibt. Zusätzliche Versorgungseinrichtungen (WC, Kasse usw.) sind nicht erforderlich, da der Wassermühlenkomplex untrennbar mit dem Rest der zu besichtigenden archäologischen Stätte verbunden ist. (opm)
Αποκαθίσταται ο νερόμυλος στον αρχαιολογικό χώρο της Γόρτυνας
Το Υπουργείο Πολιτισμού αποκαθιστά τον Νερόμυλο, στον αρχαιολογικό χώρο της Γόρτυνας, και την επανάχρησή του, ως ανοικτό μουσείο. Η παρέμβαση, δια της αρμόδιας Εφορείας Αρχαιοτήτων Ηρακλείου, εντάσσεται στο ευρύτερο πρόγραμμα αποκατάστασης και ανάδειξης του ρωμαϊκού συγκροτήματος του Ωδείου και της αναβάθμισης των υποδομών του επισκέψιμου χώρου. Στόχος είναι η βιωσιμότητα των μνημείων και η ενίσχυση της προσβασιμότητας για όλους τους επισκέπτες. Το έργο της αποκατάστασης χρηματοδοτείται από το Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Κρήτη»-ΕΣΠΑ 2021-2027.
Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, δήλωσε: «Η αποκατάσταση του νερόμυλου και η λειτουργική του ένταξη στον επισκέψιμο αρχαιολογικό χώρο της Γόρτυνας εντάσσεται στο πρόγραμμα συντήρησης, ανάδειξης και βελτίωσης των υποδομών, που υλοποιεί η Εφορεία Αρχαιοτήτων Ηρακλείου. Στόχος μας είναι η επανάχρηση του Νερόμυλου ως ανοικτού μουσείου, αφιερωμένου στην προβιομηχανική κληρονομιά του τόπου, με τεκμήρια από γραπτές πηγές και προφορικές μαρτυρίες για τη λειτουργία του συγκροτήματος, καθώς και αναφορές σε αντίστοιχα συγκροτήματα της ευρύτερης περιφέρειας. Με τον τρόπο αυτό, ενισχύουμε την επισκεψιμότητα του χώρου, προσφέροντας στους επισκέπτες μια ολοκληρωμένη εμπειρία ιστορίας και πολιτισμού. Ο νερόμυλος βρίσκεται σε μικρή απόσταση από το Ρωμαϊκό Ωδείο και τη „Μεγάλη Επιγραφή“, με την ανακάλυψη της οποίας συνδέεται άμεσα. Το 1857, η Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή Αθηνών βρήκε εντοιχισμένη στον νερόμυλο- των Παναγιώτη και Μανόλη Κουριδάκη- την πρώτη λιθόπλινθο της „Μεγάλης Επιγραφής“, που σήμερα εκτίθεται στο Μουσείο του Λούβρου. Ο Νερόμυλος λειτουργούσε έως και τα μέσα του 20ου αι. Το 1911, η πορεία του ανοικτού αγωγού του τροποποιήθηκε, για την απομάκρυνση των νερών του, που έρεαν επάνω στο Ωδείο. Το οικόπεδο, επί του οποίου βρίσκεται, απαλλοτριώθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού, την περίοδο 2004-2009, αλλά το κτήριο δεν είχε ενταχθεί λειτουργικά στον αρχαιολογικό χώρο και δεν είναι τώρα επισκέψιμο από το κοινό».
Η ακριβής χρονολόγησή του νερόμυλου-ή μύλος του Σαβουϊδάκη- δεν είναι σαφής. Τα λίθινα γλυπτά στο γείσο του υδατόπυργου και στο υπέρθυρο του θυρώματος της εισόδου, είναι σύγχρονα και χρονολογούνται περί τα μέσα του 19ου αι. Περιλαμβάνει όλα τα τυπικά χαρακτηριστικά ενός παραδοσιακού συγκροτήματος Νερόμυλου: Τη στέρνα, το Γλυκάτο (ή μυλαύλακο), τον Υδατόπυργο (πηγάδι), το κυρίως κτίσμα (εργαστήριο) με τον μηχανισμό, τον υπόγειο χώρο του ζού(ρ)γιο, καθώς και δυο μικρά συνοδά δωμάτια. Το συγκρότημα περιλαμβάνει χωμάτινη στέρνα, συνδεδεμένη με τον πετρόχτιστο ανοιχτό αγωγό Γλυκάτο, που οδηγεί το νερό προς τον Υδατόπυργο. Ο αγωγός έχει τοξωτό άνοιγμα για απορροή των ομβρίων. Ο Υδατόπυργος είναι λιθόκτιστη κατασκευή και στενεύει προς πέτρινη υποδοχή με κυκλική οπή για διοχέτευση νερού υπό πίεση στο ζούριο, τον υπόγειο χώρο κάτω από το κύριο δωμάτιο του μύλου, όπου βρίσκονται τα ξύλινα εξαρτήματα μετάδοσης κίνησης. Το κυρίως κτήριο είναι λιτό. Αποτελείται από τον χώρο αναμονής (με γωνιακό τζάκι και πιθανώς πεζούλια) και το εργαστήρι του μύλου, όπου γινόταν η διαδικασία άλεσης. Όλα τα κτίσματα σώζονται ασκεπή, σε ερειπιώδη κατάσταση. Το εργαστήρι του μύλου ήταν ο χώρος από όπου ο μυλωνάς κατηύθυνε όλη τη διαδικασία του αλέσματος του καρπού. Οι προτεινόμενες διαμορφώσεις στον περιβάλλοντα χώρο αφορούν στη διαμόρφωση μικρού λιθόστρωτου μονοπατιού με αναβαθμούς (κλίμακες), ήπιες διαμορφώσεις (ράμπες και επίπεδα) με χωμάτινα μονοπάτια για τη σύνδεση με τον αρχαιολογικό χώρο. Προβλέπονται δύο σημεία σύνδεσης με τις πορείες επισκεπτών, νότια και ανατολικά του συγκροτήματος, σύμφωνα με την αρχιτεκτονική μελέτη για τη βελτίωση των διαδρομών επισκεπτών και την προσβασιμότητα των ΑμεΑ στον επισκέψιμο αρχαιολογικού χώρου της Γόρτυνας και των μνημείων του. Τα κτίσματα του συγκροτήματος -παρόλο που αποτελούν δημόσια κτήρια συνάθροισης κοινού- εξαιρούνται της υποχρέωσης διαμορφώσεων για ΑμεΑ, καθώς το μικτό εμβαδόν κάθε κτίσματος είναι μικρότερο των 70 τ.μ. Ωστόσο, έχει ληφθεί μέριμνα ένα τουλάχιστον κτίσμα να είναι προσβάσιμο σε περίπτωση μελλοντικών επεμβάσεων διαμόρφωσης πορείας ΑμεΑ προς τον Νερόμυλο. Δεν απαιτούνται υποστηρικτικές χρηστικές λειτουργίες (wc, εκδοτήριο κλπ.), καθώς το συγκρότημα του Νερόμυλου θα λειτουργήσει αναπόσπαστα με τον υπόλοιπο επισκέψιμο αρχαιολογικό χώρο.
