Die Erstellung interdisziplinärer Studien zum Schutz und zur Förderung des Herodes-Atticus-Konservatoriums am Südhang der Akropolis war Gegenstand des Forschungsprogramms, das die Direktion für die Restaurierung antiker Denkmäler des Kulturministeriums im Juli 2025 an die Nationale Technische Universität Athen vergab.
Aktuell – Ziel des Kulturministeriums ist die vollständige Restaurierung des monumentalen Ensembles des Herodes-Atticus-Konservatoriums sowie die Modernisierung der Betriebsinfrastruktur, um eine harmonische Integration in die Naturlandschaft und die umliegende Bebauung zu gewährleisten.
Kulturministerin Lina Mendoni erklärte: „Das Odeon des Herodes Atticus ist ein bedeutendes Kulturgut der Stadt Athen von großer historischer Wichtigkeit und überregionaler Bedeutung. Diese Merkmale bestimmen auch den Rahmen für alle Untersuchungen und jegliche moderne Eingriffe. Die vorgeschlagenen Maßnahmen entsprechen den international anerkannten Prinzipien des Denkmalschutzes, aber auch dem modernen Betrieb eines Schauplatzes mit Publikum. Wie bereits angekündigt, werden die Instandhaltungs-, Restaurierungs- und Modernisierungsarbeiten am Herodes Atticus ab ihrem Beginn mindestens drei Jahre dauern. Während dieser Zeit bleibt das Denkmal geschlossen. Das Herodes Atticus weist heute strukturelle Probleme auf, die behoben werden müssen. Es zeigt Schäden, vor allem am oberen Bogen der Fassade, Massenverlust und Risse im Gestein, kleinere Verformungen sowie lokale Anzeichen von Setzungen. Außerdem ist Bioerosion zu beobachten, die sich durch die Entwicklung von Mikroorganismen in Hohlräumen und stehendem Wasser, die Ausbildung eines Wurzelsystems, hauptsächlich in den Fugen, und das Versagen früherer Maßnahmen äußert. Unser Ziel ist es, …“ Nach Abschluss der Arbeiten soll das Denkmal ausreichend vor natürlichen und anthropogenen Schäden geschützt, seine Lesbarkeit verbessert und es umfassend modernisiert werden, um den funktionalen Anforderungen moderner Kulturveranstaltungen, allen voran des Athener Festivals, gerecht zu werden. Parallel zu den Restaurierungs- und archäologischen Arbeiten wird eine eigens dafür ernannte Gruppe von Wissenschaftlern und Künstlern die Betriebsordnung für das Denkmal erarbeiten. Diese wird in Form eines institutionellen Textes vorliegen, um die hohe Qualität der Veranstaltungen und den bestmöglichen Schutz des Denkmals zu gewährleisten.
Das Restaurierungskonzept basiert auf dem Erhalt aller bestehenden Bau- und Architekturelemente sowie der Durchführung unbedingt notwendiger Verstärkungen, Ergänzungen oder Vervollständigungen fehlender Teile. Ziel ist der langfristige Schutz des Denkmals, seine Stabilität, Festigkeit, Funktionalität, Erkennbarkeit und sein pädagogischer Wert. Folgende Studien wurden durchgeführt: eine Studie zur architektonischen Restaurierung, eine statische Eignungsprüfung, eine bauliche Restaurierung, eine architektonische Studie zu weiteren Eingriffen (moderne Eingriffe im Bereich des Bühnengebäudes, Infrastruktur für das „Griechische Festival“, Renovierungen der Garderoben und Sanitäranlagen, Eingriffe auf dem Platz, Kasse, Gastronomiebereich usw.), die statische Planung der architektonischen Eingriffe, eine technische Studie (Wasserversorgung und Abwassernetze) und eine akustische Studie.
Die Maßnahmen zur baulichen Restaurierung umfassen die Entfernung unpassender neuerer Materialien, die Reparatur und Verschweißung von Steinen, den Austausch verschlissener Elemente, das Schließen von Lücken und die Behebung von Verformungen. Geplant sind außerdem Restaurierungsarbeiten, darunter die Wiederherstellung von Mauern und Bauelementen, die Restaurierung der Kuppel und des Treppenhauses, die Restaurierung architektonischer Bauteile, die Instandsetzung und Restaurierung der südlichen Bühnenwand sowie der Wiederaufbau der Loggia und ihrer Umfassungsmauer. Die statische Eignung der restaurierten Teile der Arbeiten aus den 1950er Jahren wird ebenso überprüft wie deren Instandsetzung. Von besonderem Interesse ist die Freilegung und Hervorhebung des Bühnengebäudes und seiner Mosaikböden, die heute verborgen sind. Gleichzeitig wird die Belastung des Denkmals durch Schall untersucht und bewertet. Für das gesamte Denkmal und seine Umgebung wird die Regenwasserableitung geregelt, die elektromechanischen Netze werden neu geplant, und der Brandschutz des Denkmals sowie die Modernisierung der Abwasseranlage werden geprüft.
Ziel der architektonischen Studie ist es, die notwendigen Ergänzungen am Mauerwerk vorzunehmen und Teile des Denkmals zu rekonstruieren, um seine architektonische Struktur sichtbar zu machen und seine Funktionalität wiederherzustellen.
Der operative Bereich betrifft:
1. In der Bühnenhalle ist geplant, deren Umrisse so weit wiederherzustellen, dass die dritte Dimension hervorgehoben wird und gleichzeitig die Installation temporärer Strukturen für die Durchführung von Aufführungen ermöglicht wird.
2. Im Vordergrund, damit der Raum sicher und zugänglich wird und seine Form klar, lesbar und lehrreich ist.
3. In den Bögen der Gassen.
4. An der zentralen Vorderwand, wo Ergänzungen zum Schutz der Wand sowie zur Vereinheitlichung und Restaurierung der fragmentarisch erhaltenen Fassadenelemente vorgeschlagen werden.
5. An der Ost- und Westfassade.
6. Im östlichen Treppenhaus, wo die Restaurierungsmaßnahmen darauf abzielen, die Bewegung vom Odeon und der Stoa des Eumenes in Richtung der aufsteigenden Straße und zum Peripatos wiederherzustellen.
7. An der gebogenen Wand soll der ursprüngliche Umriss und die Gesamtgeometrie des Denkmals wiederhergestellt werden, wobei authentische Elemente seiner Architektur und Gebäudestruktur hervorgehoben werden, die zur Wiederbelebung der Bewegung entlang der Promenade beitragen und der Funktion von Veranstaltungen dienen.
8. Im Cavea, wo die Instandhaltung der ursprünglichen Marmorelemente und die Hinzufügung von Sitzplätzen fortgesetzt werden, da diese durch die Nutzung durch das Publikum während der Aufführungen stark beansprucht werden.
9. Die Restaurierung der Promenade hat zum Ziel, die archäologischen Überreste westlich des Asklepieions vor dem schädlichen Besucherverkehr zu schützen.
10. Die Restaurierung der östlichen Treppe und der aufsteigenden Straße zum Peripatos stellt die ursprüngliche funktionale Verbindung des Herodiums mit der Stoa des Eumenes wieder her.
Die architektonischen Eingriffe im Innenhof und im Hain rund um das Odeon zielen darauf ab, den Platz von Nebennutzungen zu befreien und seine Funktionalität und Ästhetik zu verbessern. Dazu gehört die Erweiterung des Innenhofs durch eine erhöhte Plattform und einen darunterliegenden überdachten Bereich für eine Bar, Ticketschalter und Bereiche für die elektromechanische Installation. Geplant sind außerdem die Sanierung der Sanitäranlagen am westlichen Ende, die Neugestaltung der Herodeion-Alleen sowie die Errichtung neuer Steinstrukturen und überdachter Bereiche im Hain für Veranstaltungen. Die Studie legt Wert auf das harmonische Zusammenspiel von Funktionalität, Ästhetik und dem Respekt vor dem Denkmal und der natürlichen Umgebung, mit reversiblen Eingriffen und der dezenten Integration der technischen Anlagen.
Die Studien umfassen auch die Installation einer neuen, in sich geschlossenen, halbkreisförmigen Beleuchtungs- und Tragkonstruktion, die das bestehende Gerüst ersetzt und eine ästhetische Harmonie mit dem Denkmal sowie eine rationale Lichtorganisation gewährleistet. Gleichzeitig ist eine vollständige Modernisierung der Wasserversorgungsinfrastruktur und der Anschluss an die Umkleide- und Sanitärräume des Herodeions geplant, während das externe Abwassernetz komplett erneuert wird. Die Akustikstudie untersucht, inwieweit die Südwand des Odeons des Herodes Atticus durch den natürlichen und verstärkten Schall der Veranstaltungen beeinträchtigt wird. Aufgrund fehlender etablierter Methoden und allgemein anerkannter Sicherheitsgrenzwerte für das akustische Verhalten des Raumes wurde eine originelle, angepasste Forschungsmethodik entwickelt und implementiert, um die Auswirkungen objektiv und reproduzierbar zu bewerten. (opm)
Δρομολογείται η αναγέννηση του Ηρωδείου- Προχωρούν οι μελέτες της ολικής αποκατάστασής του
Η εκπόνηση διεπιστημονικών μελετών, για την προστασία και ανάδειξη του Ωδείου Ηρώδου Αττικού, στη νότια κλιτύ της Ακροπόλεως, ήταν το αντικείμενο του ερευνητικού προγράμματος, που ανατέθηκε από τη Διεύθυνση Αναστήλωσης Αρχαίων Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, τον Ιούλιο 2025. Στόχος του Υπουργείου Πολιτισμού είναι οι εργασίες ολικής αποκατάστασης του μνημειακού συνόλου του Ωδείου του Ηρώδου του Αττικού, καθώς και η αναβάθμιση των υποδομών λειτουργίας ώστε να είναι αρμονικά ενταγμένες στο φυσικό τοπίο και στο ευρύτερο δομημένο περιβάλλον.
Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Το Ωδείο Ηρώδου του Αττικού αποτελεί μείζον πολιτιστικό αγαθό για την πόλη των Αθηνών, μεγάλης ιστορικής σημασίας και με αξία υπερτοπικής εμβέλειας. Αυτά τα χαρακτηριστικά διέπουν και το πλαίσιο των μελετών, κάθε σύγχρονης επέμβασης, επί αυτού. Οι προτεινόμενες επεμβάσεις εναρμονίζονται με τις διεθνώς καταξιωμένες αρχές περί προστασίας των μνημείων, αλλά και της σύγχρονης λειτουργίας ενός μνημείου θεάματος και ακροάματος. Όπως έχουμε ήδη ανακοινώσει, οι εργασίες συντήρησης, αποκατάστασης και αναβάθμισης του Ηρωδείου θα διαρκέσουν τουλάχιστον τρία χρόνια, από την έναρξή τους, οπότε το μνημείο θα παραμένει κλειστό. Το Ηρώδειο, σήμερα, παρουσιάζει δομοστατικά προβλήματα, τα οποία είναι ανάγκη να αντιμετωπισθούν. Εμφανίζει φθορές, κυρίως στην άνω τοξοστοιχία της πρόσοψης, απώλεια μάζας και ρηγματώσεις λίθων, μικρές παραμορφώσεις, καθώς και τοπικά φαινόμενα ετοιμορροπίας. Επίσης, παρατηρείται βιοδιάβρωση, από την ανάπτυξη μικροοργανισμών σε σημεία, που δημιουργούνται κοιλότητες και λιμνάζει νερό, ανάπτυξη ριζικού συστήματος, κυρίως στους αρμούς, αλλά και αστοχία παλαιότερων επεμβάσεων. Στόχος μας είναι ,με την ολοκλήρωση των έργων, το μνημείο να είναι επαρκώς θωρακισμένο έναντι της φυσικής και της ανθρωπογενούς φθοράς, βελτιωμένο ως προς την αναγνωσιμότητά του και πλήρως αναβαθμισμένο, σε επίπεδο υποστήριξης των λειτουργικών απαιτήσεων σύγχρονων πολιτιστικών εκδηλώσεων, με κορυφαίες αυτές του Φεστιβάλ Αθηνών. Παράλληλα, με τις αναστηλωτικές και αρχαιολογικές εργασίες, θα εκπονηθεί ο κανονισμός λειτουργίας του μνημείου από ομάδα επιστημόνων και καλλιτεχνών, που σύντομα θα οριστεί για τον σκοπό αυτό. Ο κανονισμός θα λάβει τη μορφή θεσμικού κειμένου, ώστε να εξασφαλίζεται η υψηλή ποιότητα των εκδηλώσεων και η μέγιστη προστασία του μνημείου».
Η γενική ιδέα της αποκατάστασης βασίζεται στη διαφύλαξη όλων των υφιστάμενων δομικών και αρχιτεκτονικών στοιχείων, καθώς και στην εφαρμογή των απολύτως αναγκαίων ενισχύσεων, προσθηκών ή συμπληρώσεων των χαμένων τμημάτων, ώστε να εξασφαλισθεί η μακροχρόνια προστασία του μνημείου, η ευστάθεια, η στερεότητα, η λειτουργικότητα, η αναγνωσιμότητα και η διδακτικότητά του. Οι μελέτες που εκπονήθηκαν είναι οι ακόλουθες: Αρχιτεκτονική μελέτη αναστήλωσης, μελέτη στατικής επάρκειας, δομικής αποκατάστασης και αναστήλωσης, αρχιτεκτονική μελέτη λοιπών επεμβάσεων (σύγχρονες παρεμβάσεις στην περιοχή του σκηνικού οικοδομήματος, υποδομές για το «Ελληνικό Φεστιβάλ», ανακαινίσεις σε καμαρίνια, χώρους υγιεινής, επεμβάσεις στην πλατεία, εκδοτήριο, αναψυκτήριο κ.α.), δομοστατικός σχεδιασμός των αρχιτεκτονικών επεμβάσεων, μηχανολογική μελέτη (εξωτερικά δίκτυα ύδρευσης και αποχέτευσης) και ακουστική μελέτη.
Οι επεμβάσεις δομικής αποκατάστασης περιλαμβάνουν αφαίρεση ασύμβατων νεότερων υλικών, στερεώσεις και συγκολλήσεις λίθων, αντικαταστάσεις φθαρμένων στοιχείων, συμπληρώσεις κενών, διορθώσεις παραμορφώσεων. Προβλέπονται, επίσης, εργασίες αναστήλωσης που περιλαμβάνουν: Ανάκτηση τοίχων και δομικών στοιχείων, αναστήλωση θόλου και κλιμακοστασίου, αποκατάσταση αρχιτεκτονικών μελών, στερέωση και αποκατάσταση του νότιου τοίχου της σκηνής, ανακατασκευή του λογείου και του περιμετρικού τοίχου του. Επίσης, θα ελεγχθεί η στατική επάρκεια των αποκατεστημένων τμημάτων των αναστηλώσεων της δεκαετίας του 1950, καθώς και των επισκευών τους. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αποκάλυψη και η ανάδειξη του σκηνικού οικοδομήματος και των ψηφιδωτών δαπέδων του, τα οποία, σήμερα, παραμένουν αθέατα. Παράλληλα, θα μελετηθεί και θα αποτιμηθεί η καταπόνηση του μνημείου από τις ηχητικές επιβαρύνσεις. Για το σύνολο του μνημείου και του περιβάλλοντος χώρου του αντιμετωπίζεται η απορροή των ομβρίων, επανασχεδιάζονται τα ηλεκτρομηχανολογικά δίκτυα, ενώ μελετάται η πυροπροστασία του μνημείου και η αναβάθμιση του συστήματος αποχέτευσης.
Η αρχιτεκτονική μελέτη έχει ως αντικείμενο τις απαραίτητες συμπληρώσεις στις λιθοδομές και την ανακατασκευή τμημάτων του μνημείου, με σκοπό να γίνεται αντιληπτή η αρχιτεκτονική του διάρθρωση και να αποκατασταθεί η λειτουργικότητά του.
Οι επεμβάσεις αφορούν:
1.Στη Σκηνική Αίθουσα, όπου προβλέπεται η αποκατάσταση του περιγράμματός της σε ύψος ικανό να αναδείξει την τρίτη διάστασή της, αλλά και να εξυπηρετήσει την εγκατάσταση των περιοδικών κατασκευών για τη λειτουργία των παραστάσεων.
2. Στο Προσκήνιο, προκειμένου ο χώρος να καταστεί ασφαλής και επισκέψιμος, και η μορφή του να είναι σαφής, ευανάγνωστη και διδακτική.
3. Στα τόξα των παρόδων.
4. Στον κεντρικό μετωπικό τοίχο, όπου προτείνονται συμπληρώσεις για την προστασία του τοίχου, καθώς και την ενοποίηση και αποκατάσταση των αποσπασματικά σωζόμενων στοιχείων της όψης.
5. Στον ανατολικό και στον δυτικό μετωπικό τοίχο.
6. Στο ανατολικό κλιμακοστάσιο, όπου οι αναστηλωτικές επεμβάσεις έχουν στόχο την αποκατάσταση της κίνησης από το Ηρώδειο και τη Στοά του Ευμένους, προς την ανιούσα οδό, προς τον Περίπατο.
7. Στον κάμπυλο τοίχο για την αποκατάσταση του αρχικού περιγράμματος και εν γένει της γεωμετρίας του μνημείου, αναδεικνύοντας αυθεντικά στοιχεία της αρχιτεκτονικής και της οικοδομικής του διάρθρωσης, που συμβάλλουν στην αναβίωση της κίνησης κατά μήκος του Περιπάτου και εξυπηρετούν τη λειτουργία των εκδηλώσεων.
8. Στο κοίλο, όπου θα συνεχιστεί η συντήρηση των αυθεντικών μαρμάρινων μελών και οι συμπληρώσεις εδωλίων, καθώς αυτά καταπονούνται από τη χρήση του κοινού στη διάρκεια των παραστάσεων.
9. Η αποκατάσταση του Περιπάτου έχει ως στόχο να απαλλάξει τα δυτικώς του Ασκληπιείου αρχαιολογικά κατάλοιπα από τη βλαπτική διέλευση της κυκλοφορίας των επισκεπτών.
10. Η αναστήλωση του ανατολικού κλιμακοστασίου και της ανιούσας οδού προς τον Περίπατο επαναφέρει την αρχική λειτουργική σύνδεση του Ηρωδείου με τη Στοά του Ευμένους.
Οι αρχιτεκτονικές επεμβάσεις στον προαύλιο χώρο και στην περιοχή του άλσους γύρω από το Ωδείο, έχουν στόχο την απελευθέρωση της πλατείας από υποστηρικτικές χρήσεις και τη βελτίωση της λειτουργικότητας και αισθητικής της. Περιλαμβάνει την επέκταση του προαυλίου με δημιουργία υπερυψωμένου πλατώματος και υποκείμενου στεγασμένου χώρου για αναψυκτήριο, εκδοτήρια και χώρους ηλεκτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων. Επίσης, προβλέπονται ανακατασκευές χώρων υγιεινής στο δυτικό άκρο, ανασχεδιασμός των παρόδων του Ηρωδείου, καθώς και δημιουργία νέων λιθοδομών και στεγασμένων χώρων, εντός του άλσους, για την υποστήριξη των εκδηλώσεων. Η μελέτη εστιάζει στη συνύπαρξη λειτουργικότητας, αισθητικής και σεβασμού προς το μνημείο και στο φυσικό περιβάλλον, με αναστρέψιμες παρεμβάσεις και διακριτική ένταξη των μηχανολογικών εγκαταστάσεων.
Οι μελέτες περιλαμβάνουν, επίσης, την εγκατάσταση ενός νέου, αυτοτελούς και ημικυκλικού φορέα φωτισμού και υποστήριξης, που αντικαθιστά τα υπάρχοντα ικριώματα, συνδυάζοντας αισθητική εναρμόνιση με το μνημείο και ορθολογική οργάνωση φωτισμού. Παράλληλα, προβλέπεται πλήρης αναβάθμιση των υποδομών ύδρευσης και σύνδεση με τα καμαρίνια και τους χώρους υγιεινής του Ηρωδείου, ενώ το εξωτερικό δίκτυο αποχέτευσης θα ανακατασκευαστεί πλήρως. Η ακουστική μελέτη εξετάζει κατά πόσο ο νότιος τοίχος του Ωδείου του Ηρώδου του Αττικού επηρεάζεται από τον φυσικό και ενισχυμένο ήχο των εκδηλώσεων. Λόγω έλλειψης καθιερωμένων μεθοδολογιών και κοινώς αποδεκτών ορίων ασφαλείας για την «ηχοστατική» συμπεριφορά του χώρου, αναπτύχθηκε και εφαρμόστηκε μια πρωτότυπη, προσαρμοσμένη ερευνητική μεθοδολογία για την αντικειμενική και αναπαραγώγιμη αξιολόγηση των επιπτώσεων.
