Im Herzen der Hauptstadt, im historischen Zentrum Athens, im denkmalgeschützten Gebäude in den Straßen Ermou und Evvoulou 134–136 im Stadtteil Kerameikos, entsteht die Hellenische Stiftung für Buch und Kultur (ELIVIP).
Aktuell – Das Gebäude – im Besitz des Kulturministeriums – wurde ELIVIP auf Beschluss der Kulturministerin Lina Mendoni zur Verfügung gestellt, um die Stiftung bei der Ausübung ihrer Funktionen und der Durchführung ihrer Aktivitäten zu unterstützen. Zuvor war das Grundstück 1986 auf Beschluss von Melina Mercouri an den Verband Griechischer Archäologen vergeben worden. Die Konzession wurde 2023 auf Beschluss von Lina Mendoni aufgrund der Nichteinhaltung der Konzessionsbedingungen für das denkmalgeschützte Gebäude aufgehoben.
Kulturministerin Lina Mendoni erklärte: „Die Entscheidung, der Hellenischen Stiftung für Buch und Kultur – einer dem Kulturministerium unterstellten Einrichtung – die Nutzung dieses besonderen Gebäudes zu gestatten, entspricht voll und ganz den Bedürfnissen der Stiftung, aber auch der Politik des Ministeriums, das Buch ins Herz der Städte, ins Zentrum Athens, bringen möchte, damit die Bürgerinnen und Bürger sich unkompliziert und aktiv an den Aktionen und Aktivitäten von ELIBIP beteiligen können. In einem von Technologie geprägten Zeitalter bleibt das Leseerlebnis einzigartig. Die Beziehung jedes Einzelnen zum Buch ist eine Erfahrungsbeziehung, eine Beziehung zwischen Erfahrung und Erinnerung. Das Gebäude am Ermou-Bürgersteig, nur einen Steinwurf von der antiken Agora Athens und angrenzend an die archäologische Stätte Kerameikos, bietet die passenden Räumlichkeiten für Veranstaltungen rund um Bücher und Lesen, während der umliegende Garten ideal für kulturelle Veranstaltungen im Zusammenhang mit der Arbeit von ELIBIP geeignet ist. Das Kulturministerium hat das Gebäude, das in den letzten Jahren verfallen war, durch den zuständigen Dienst für moderne Denkmäler und technische Bauten Attikas vollständig restauriert.“ in absoluten Niedergang. Durch die neue Nutzung wird das gesamte Gebiet aufgewertet, ebenso wie die angrenzende archäologische Stätte Kerameikos, deren Arbeiten von der Ephorie für Altertümer der Stadt Athen abgeschlossen werden und die dadurch ein neues Gesicht erhält.
Das Anwesen wurde 1973 vom griechischen Kulturministerium für archäologische Zwecke enteignet. Das Gebäude wurde zu Beginn des 20. Jahrhunderts (Anfang des 20. Jahrhunderts) errichtet und von Georgios K. Ventouris als Verkaufsstelle für Baumaterialien genutzt. Wenige Jahre später, 1916, wurde Ventouris’ Firma im Eintrag „Bauunternehmen von Athen“ von N. Iglesis’ „Reiseführer Griechenland“ erwähnt, und im Band von 1923–1926 enthielt der Reiseführer eine zweiseitige Würdigung des „Handels- und Industriehauses“ von G. K. Ventouris. 1994 wurde das Gebäude zusammen mit dem dazugehörigen Hofgebäude vom Ministerium für Kultur und Sport als Kunstwerk eingestuft und unter die Schutzbestimmungen des Gesetzes 4858/2021 gestellt. Bereits 1993 wurde es vom Ministerium für Kultur und Sport unter Denkmalschutz gestellt.
Es handelt sich um ein großflächiges Stadtobjekt, das in seiner modernen Form aus einem neoklassizistischen Hauptgebäude mit gemischter Nutzung (im Erdgeschoss ein Geschäft, im ersten Stock eine Wohnung), einem Nebengebäude aus Stein im Innenhof und einem Garten besteht. Gleichzeitig werden in den Geschäftsstraßen im Zentrum von Athen Gebäude so gestaltet, dass sie den funktionalen Anforderungen ihres Standorts gerecht werden. Manos Biris erklärt: „Das Erdgeschoss dieser Gebäude verfügt über großzügige Gewerbeflächen mit einer Deckenhöhe von 6 Metern. So entsteht zumindest in den Geschäftsstraßen von Athen ein besonderes Bild strukturierter Räume, die als Schaufenster oder Eingänge zu Geschäften, Cafés und Konditoreien dienen. Im Gegensatz dazu unterscheiden sich die Obergeschosse der Gebäude kaum von der gewohnten Fassadenform und dem Grundriss großer Stadthäuser.“
Das Gebäude erstreckt sich über vier Ebenen. Die Räume im Erdgeschoss sind schlicht und ohne skulpturale Verzierungen. Im ersten Obergeschoss befand sich die Hauptwohnung. Die Decken der wichtigsten, nach oben verjüngten Räume weisen skulpturale Verzierungen auf, die in der Eingangshalle geometrisch vereinfacht und in den vorwiegend zur Ermou-Straße ausgerichteten Räumen mit Pflanzenelementen aufwendig gestaltet sind. Das zweite Obergeschoss umfasst eine große Veranda mit Brüstung und Blick auf die Plaka und die Akropolis. Das Gebäude wurde im Laufe der Zeit mehrfach umgebaut. 1994 führte das Kulturministerium umfangreiche Restaurierungsarbeiten durch. 2024 setzte das Kulturministerium – vertreten durch den Dienst für moderne Denkmäler und technische Bauten Attikas – die Arbeiten zur Beseitigung der Gefahren und zur Vervollständigung der Restaurierung des Gebäudes fort. Die Mittel stammten aus dem Nationalen Entwicklungsprogramm des Kulturministeriums und beliefen sich auf rund 750.000 Euro. In diesem Zusammenhang wurden neben der Sicherung und Restaurierung aller erhaltenen Bauelemente auch die Originalfarben der Fassaden und des Innenraums untersucht. Anhand der erhaltenen Bauteile wurde das ursprüngliche Erscheinungsbild des Gebäudes dokumentiert und restauriert. Gleichzeitig wurden funktionale Modernisierungs- und barrierefreie Maßnahmen für Menschen mit Behinderungen umgesetzt. (opm)
Το Ελληνικό Ίδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού εγκαθίσταται στην καρδιά της Αθήνας
Στην καρδιά της πρωτεύουσας, στο ιστορικό κέντρο της Αθήνας, στο κτήριο-μνημείο επί της οδού Ερμού 134-136 και Ευβούλου, στον Κεραμεικό, εγκαθίσταται το Ελληνικό Ίδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού (ΕΛΙΒΙΠ).
Το κτήριο -ιδιοκτησίας του Υπουργείου Πολιτισμού- παραχωρείται με απόφαση της Υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη στο ΕΛΙΒΙΠ, για την στέγαση των λειτουργιών του και την ανάπτυξη των δράσεων του. Το ακίνητο είχε παραχωρηθεί στο Σύλλογο Ελλήνων Αρχαιολόγων, το 1986 με απόφαση της Μελίνας Μερκούρη. Η παραχώρηση ήρθη το 2023, με απόφαση της Λίνας Μενδώνη λόγω της μη τήρησης των όρων παραχώρησης του κτηρίου-μνημείου.
Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε «Η απόφαση για την παραχώρηση της χρήσης του συγκεκριμένου ακινήτου στο Ελληνικό Ίδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού -φορέα εποπτευομένου από το Υπουργείο Πολιτισμού- εξυπηρετεί απολύτως τις ανάγκες του Ιδρύματος, αλλά και την πολιτική του Υπουργείου, που θέλει το βιβλίο στην καρδιά των πόλεων, στο κέντρο της Αθήνας, ώστε οι πολίτες να μετέχουν εύκολα και δυναμικά στις δράσεις και τις δραστηριότητες του ΕΛΙΒΙΠ. Σε μια εποχή που κυριαρχεί η τεχνολογία, η εμπειρία του βιβλίου παραμένει μοναδική. Η σχέση του καθενός μας με το βιβλίο είναι σχέση βιωματική, σχέση εμπειρίας και μνήμης. Το κτήριο, επί του πεζοδρόμου της Ερμού, σε απόσταση αναπνοής από την Αρχαία Αγορά των Αθηνών και όμορο του αρχαιολογικού χώρου του Κεραμεικού, διαθέτει τους κατάλληλους χώρους, ώστε άνετα μπορεί να φιλοξενεί εκδηλώσεις σχετικές με το βιβλίο και τη φιλαναγνωσία, ενώ ο κήπος που το περιβάλει είναι ιδανικός για πολιτιστικές εκδηλώσεις, συναφείς με το έργο του ΕΛΙΒΙΠ. Το Υπουργείο Πολιτισμού, δια της αρμόδιας Υπηρεσίας Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Αττικής, αποκατέστησε πλήρως το κτήριο-μνημείο, που τα τελευταία χρόνια είχε περιέλθει σε απόλυτη παρακμή. Με τη νέα του χρήση αναβαθμίζεται η ευρύτερη περιοχή, σε συνδυασμό και με το νέο πρόσωπο που αποκτά ο όμορος αρχαιολογικός χώρος του Κεραμεικού, με την ολοκλήρωση των έργων, που εκτελεί η Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Αθηνών».
Το ακίνητο απαλλοτριώθηκε για αρχαιολογικούς σκοπούς από το Ελληνικό Δημόσιο-Υπουργείο Πολιτισμού, με απόφαση του 1973. Το κτήριο οικοδομήθηκε στην αυγή του 20ου αιώνα (αρχές 1900) και χρησιμοποιήθηκε ως χώρος πώλησης «οικοδομικών υλών» από τον Γεώργιο Κ. Βεντούρη. Λίγα χρόνια αργότερα, το 1916, η εταιρεία του Γ. Βεντούρη συγκαταλέγεται στο λήμμα «Εργοληπτικαί Εταιρείαι Αθηνών» του «Οδηγού της Ελλάδος» του Ν. Ιγγλέση, ενώ στον τόμο των ετών 1923-1926 ο Οδηγός περιλαμβάνει δισέλιδο αφιέρωμα στον «Εμπορικό και Βιομηχανικό Οίκο» του Γ. Κ. Βεντούρη. Το 1994, το κτήριο χαρακτηρίστηκε από το ΥΠΠΟ ως έργο τέχνης μαζί με το αύλειο κτίσμα του, οπότε υπάγεται στις προστατευτικές διατάξεις του Ν.4858/2021. Το 1993 είχε χαρακτηριστεί από το ΥΠΕΝ ως διατηρητέο.
Πρόκειται για μεγάλης κλίμακας αστικό ακίνητο που περιλαμβάνει, στη σύγχρονη μορφή του, το κυρίως νεοκλασικό κτήριο μεικτής χρήσης (κατάστημα στο ισόγειο – κατοικία στον όροφο), βοηθητικό λιθόκτιστο κτίσμα, στον αύλειο χώρο του, και κήπο. Την ίδια περίοδο, στους εμπορικούς δρόμους, στο κέντρο της Αθήνας, διαμορφώνονται κτήρια με τρόπο που να καλύπτουν τις χρηστικές ανάγκες της θέσης τους. Σύμφωνα με τον Μάνο Μπίρη «Το ισόγειο αυτών των κτιρίων διαθέτει μεγάλους χώρους για επαγγελματική χρήση, με ελεύθερο ύψος 6μ(…). Έτσι, τουλάχιστον στους εμπορικούς δρόμους της Αθήνας, διαμορφώνεται μια ιδιαίτερη εικόνα δομημένου χώρου (…) που διαμορφώνουν βιτρίνες ή εισόδους μαγαζιών, καφενείων και ζαχαροπλαστείων (…). Αντίθετα, στους ορόφους των κτιρίων δεν παρατηρούμε καμία σημαντική διαφοροποίηση από το γνώριμο σχήμα όψης και κάτοψης των μεγάλων αστικών κατοικιών».
Το κτήριο αναπτύσσεται σε τέσσερεις στάθμες. Οι χώροι του ισογείου είναι ενιαίοι και λιτοί, χωρίς μορφοπλαστικό διάκοσμο. Ο Α΄ όροφος φιλοξενούσε την κυρίως κατοικία. Οι οροφές των κύριων, προβεβλημένων χώρων του, φέρουν γλυπτικό διάκοσμο, γεωμετρικά πιο απλοποιημένα στο χωλ της εισόδου και περίτεχνο με φυτικά στοιχεία στα, κυρίως, δωμάτια προς την οδό Ερμού. Ο Β΄ όροφος περιλαμβάνει μεγάλη βεράντα με κτιστό στηθαίο με θέα προς την Πλάκα και την Ακρόπολη. Το κτήριο, σε βάθος του χρόνου, έχει δεχτεί επεμβάσεις. Το 1994, εκτελέστηκαν εκτεταμένες εργασίες αποκατάστασης από το ΥΠΠΟ. Το 2024, το Υπουργείο Πολιτισμού -δια της Υπηρεσίας Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Αττικής- προχώρησε σε εργασίες άρσης επικινδυνότητας και συνολικής αποκατάστασης του κτηρίου, προϋπολογισμού περίπου 750.000 ευρώ, από το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης του ΥΠΠΟ. Στο πλαίσιο αυτό πραγματοποιήθηκε πέρα από την στερέωση και αποκατάσταση όλων των σωζόμενων στοιχείων του κτηρίου και η διερεύνηση των αρχικών χρωματισμών των όψεων και του εσωτερικού του. Από τα σωζόμενα στοιχεία τεκμηριώθηκε η αρχική εικόνα του κτηρίου, η οποία και αποκαταστάθηκε. Παράλληλα, υλοποιήθηκαν και εργασίες λειτουργικής αναβάθμισης και προσβασιμότητας σε εμποδιζόμενα άτομα και άτομα με αναπηρία. (opm)
