Kulturministerin Lina Mendoni eröffnete im Nationalen Archäologischen Museum die Einzelausstellung „Den Schlaf der Steine nachahmen“ des international renommierten südafrikanischen Künstlers William Kentridge.
Athen – Die Ausstellung, die erstmals der Öffentlichkeit präsentiert wird, stellt antike Objekte aus den reichen Sammlungen des Museums zeitgenössischen Werken des Künstlers gegenüber und lässt sich dabei vom Mythos von Orpheus’ Abstieg in die Unterwelt zur Rettung Eurydikes inspirieren.
Bei der Eröffnungszeremonie erklärte Kulturministerin Lina Mendoni: „Das Nationale Archäologische Museum, die weltweit bedeutendste Sammlung antiker griechischer Kunst, ist der ideale Ort, um den Mythos von Orpheus von seinen ältesten bis zu seinen jüngsten Darstellungen nachzuzeichnen. Es ist uns eine besondere Freude, William Kentridge, einen der renommiertesten Künstler unserer Zeit, begrüßen zu dürfen, der dem griechischen Publikum eine Ausstellung präsentiert, die die antike griechische Welt mit zeitgenössischer Kunst verbindet. Antike und zeitgenössische Werke begegnen sich, treten in einen Dialog und bieten ein Panorama aus Jahrtausenden Kunstgeschichte. Sie dokumentieren die zeitlose Faszination des antiken Mythos und seine Bedeutung bis in die Gegenwart. Diese Ausstellung ist kein Einzelfall im Zusammenhang mit Kentridges Aufenthalt in Athen. William Kentridge inszeniert auch die Eröffnung der diesjährigen Spielzeit der Griechischen Nationaloper mit Monteverdis „Orpheus“, und im Juni folgt im Nationalen Museum für Zeitgenössische Kunst seine große Einzelausstellung „Das große Ja, das große Nein“. Unsere Kulturinstitutionen ziehen an einem Strang.“ Durch die ständige Schaffung neuer Synergien bringen sie unsere politische Priorität zum Ausdruck und dokumentieren sie: die kontinuierliche Befruchtung und gegenseitige Bereicherung unseres einzigartigen Kulturerbes durch zeitgenössische Kunst. Diese Ausstellung ist ein weiterer wichtiger Baustein im vielfältigen Schaffen des Nationalen Archäologischen Museums und zieht zahlreiche, gespannte Besucher an.
Der Künstler William Kentridge sagte: „Die Ausstellung im Nationalen Archäologischen Museum ist für mich ein unglaubliches Privileg. Als Künstler aus Johannesburg beschäftige ich mich mit dem antiken griechischen Mythos von Orpheus und Eurydike, insbesondere mit Monteverdis Oper. Diesen Mythos von Johannesburg in diesen Raum zu bringen, ist etwas Außergewöhnliches. Gleichzeitig ist es eine einzigartige Gelegenheit für mich, meine Werke – Zeichnungen, Projektionen, Wandmalereien – neben einigen der großartigsten Kunstwerke des westlichen Kanons – Vasen, Skulpturen – zu sehen. In keiner anderen Stadt wäre dies möglich, und wie wir wissen, sind griechische Mythen, griechische Philosophie, Tragödien, Komödien und vieles mehr tief in unserer Seele verwurzelt, seit wir sie als Kinder kennengelernt haben. Daher ist es ein Privileg, das ich sehr zu schätzen weiß, diesen Dialog mit ihnen im Herzen des modernen Athens führen zu können. All dies wurde durch die Großzügigkeit des Kulturministers ermöglicht, der es sich vorgestellt hat, dass die antiken Schätze der Antike hier nebeneinander existieren könnten.“ Dieses spezielle Museum. Viele Kulturminister würden sagen: „Keine moderne Kunst im Herzen des klassischen Athens.“ Deshalb bin ich der Ministerin zutiefst dankbar, denn durch ihre Haltung hat sie dieses Projekt unterstützt.
“Ahmt den Schlaf der Steine nach”
Im Zentrum der visuellen Reise entwickelt Kentridge eine Reihe visueller, materieller und konzeptueller Einheiten, die zwischen Stein und Papier, Ausgrabung und Zeichnung, Stille und Bewegung sowie Überleben und Aussterben changieren. Unter den Exponaten stechen die rostfarbenen Stahlfiguren des Projekts „Frieze (13 rostige Figuren)“ von 2026 hervor . Sie bilden hybride Silhouetten, in denen menschliche Figuren auf Bäume, Kleidung und Werkzeuge wie Lautsprecher und Gongs treffen und so die Darstellung der Prozession und ihre Assoziationen mit Bewegung, Vertreibung und kollektiver Geschichte fortführen. Gleichzeitig erscheinen Papiersilhouetten von Bäumen, die auf Rainer Maria Rilkes Interpretation des Mythos verweisen und die Verwandlung der Eurydike mit Stein, Erde und Ausgrabung verbinden.
Das Diorama bildet den Höhepunkt der Ausstellung. Es nutzt die im 19. Jahrhundert angewandte Theatertechnik „Pepper’s Ghost“, indem es reflektierte bewegte Bilder in ein materielles Modell projiziert. Die projizierten Figuren erscheinen im konstruierten Raum als flüchtige Erscheinungen und vereinen so Design, Performance, Film und Theaterillusion zu einem einzigen Werk. Das Diorama verkörpert einen Übergang zwischen Sichtbarkeit und Verschwinden und erinnert an die Reise des Orpheus.
Die zeitgenössischen Werke setzen sich unmittelbar mit herausragenden Antiquitäten aus den Sammlungen des Nationalen Archäologischen Museums und ausgewählten Leihgaben auseinander, die Bezüge zu Musik, Liebe und dem Übergang vom Leben zum Tod herstellen. Dazu gehören ein korinthischer rotfiguriger Kelchkrater (ca. 400–375 v. Chr.) mit einer Darstellung des leierspielenden Orpheus, eine Elfenbeinleier und ihre erhaltenen Fragmente aus dem Gewölbegrab von Menideum (14.–13. Jahrhundert v. Chr.) sowie eine weiße Kylix des Pistoxenmalers (ca. 470 v. Chr.), die den Angriff einer Thrakerin auf Orpheus zeigt und vom Akropolismuseum ausgeliehen ist.
Das zentrale Thema der Transformation, das sich durch die gesamte Ausstellung zieht, erhält eine umfassendere symbolische Dimension, da es mit der Phase zusammenfällt, in der sich das Nationale Archäologische Museum selbst an der Schwelle zu einer bedeutenden architektonischen Umgestaltung befindet. Diese wird von David Chipperfield Architects und Alexandros N. Tombazis and Associates entworfen. Die Ausstellung ist eng mit der Aufführung von Claudio Monteverdis Oper „ L’Orfeo“ unter der Regie von William Kentridge verbunden, die heute in der Stavros Niarchos Hall der Nationaloper im SNFCC Premiere feiert. Es handelt sich um eine internationale Koproduktion der Griechischen Nationaloper (GNO) mit dem Glyndebourne Opera Festival und der Metropolitan Opera in New York, die durch eine Spende der Stavros Niarchos Foundation (SNF) ermöglicht wird. Die Zeichnungen und Filmaufnahmen der Produktion dienten als Ausgangspunkt für die Ausstellung im Museum. Kuratiert wird sie von Burcu Fikretoğlu, unterstützt von Dora Vasilakou. Das Design stammt von Sabine Theunissen, die Architektur von Despina Tsafou. (opm)
Λίνα Μενδώνη: «Αρχαίες και σύγχρονες δημιουργίες, συναντιούνται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, στην έκθεση του William Kentridge»
Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη εγκαινίασε την ατομική έκθεση «Imitate the Sleep of Stones» («Μιμήσου τον ύπνο των λίθων»), του διεθνούς φήμης Νοτιοαφρικανού καλλιτέχνη William Kentridge, στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Η έκθεση, η οποία παρουσιάζεται για πρώτη φορά στο κοινό, συνδιαλέγεται με αρχαιότητες από τις πλούσιες συλλογές του Μουσείου με σύγχρονα έργα του δημιουργού, αντλώντας έμπνευση από τον μύθο της καθόδου του Ορφέα στον Κάτω Κόσμο για την επαναφορά της Ευρυδίκης.
Στην τελετή των εγκαινίων, η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, η σημαντικότερη παγκόσμια κιβωτός της αρχαίας ελληνικής τέχνης, αποτελεί ιδεώδη τόπο για να επανασυστήσει τη διαδρομή του μύθου του Ορφέα, από τις παλαιότερες έως τις πλέον πρόσφατες αναπαραστάσεις της. Με ιδιαίτερη χαρά υποδεχόμαστε τον William Kentridge, έναν από τους πλέον καταξιωμένους δημιουργούς της εποχής μας, παρουσιάζοντας στο ελληνικό κοινό μια έκθεση που συνδέει τον αρχαίο ελληνικό κόσμο με τη σύγχρονη δημιουργία. Αρχαίες και σύγχρονες δημιουργίες συναντιούνται, συνομιλούν, προσφέροντας ένα πανόραμα τέχνης χιλιετιών. Τεκμηριώνουν τη διαχρονική έλξη του πανάρχαιου μύθου και των συνδηλώσεών του, στο σήμερα. Η συγκεκριμένη έκθεση δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο γεγονός που σχετίζεται με την παρουσία του καλλιτέχνη στην Αθήνα. Ο William Kentridge, σκηνοθετεί και το άνοιγμα της φετινής καλλιτεχνικής περιόδου της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, με τον “Ορφέα” του Μοντεβέρντι, ενώ τον Ιούνιο θα ακολουθήσει μια μεγάλης κλίμακας, ατομική του έκθεση με τίτλο “Το Μεγάλο ΝΑΙ, το Μεγάλο Όχι” στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. Οι πολιτιστικοί οργανισμοί μας συμπορεύονται, δημιουργώντας συνεχώς νέες συνέργειες. Έτσι, εκφράζουν και τεκμηριώνουν την πολιτική μας προτεραιότητα: Την αδιάκοπη όσμωση και αλληλοτροφοδότηση του μοναδικού πολιτιστικού μας αποθέματος με τη σύγχρονη δημιουργία. Η έκθεση αυτή προσθέτει μία ακόμη σημαντική ψηφίδα στο πολύπλευρο αποτύπωμα του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, προσελκύοντας ταυτόχρονα πολλούς και ανήσυχους επισκέπτες».
Ο καλλιτέχνης William Kentridge δήλωσε: «Η έκθεση στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο αποτελεί ένα εκπληκτικό προνόμιο για μένα. Ως καλλιτέχνης εργάζομαι στο Γιοχάνεσμπουργκ και δουλεύω πάνω στον αρχαίο ελληνικό μύθο του Ορφέα και της Ευρυδίκης, μέσα από την όπερα του Μοντεβέρντι. Το να μπορώ να φέρω αυτόν τον μύθο από το Γιοχάνεσμπουργκ σ’ αυτόν τον χώρο είναι κάτι το εξαιρετικό. Παράλληλα, το να έχω τα εκθέματα που δημιούργησα -τα σχέδια, τις προβολές, τις τοιχογραφίες- μαζί με ορισμένα από τα πιο υπέροχα έργα τέχνης του δυτικού κανόνα -τα αγγεία, τα γλυπτά- είναι μια μοναδική ευκαιρία για εμένα. Δεν υπάρχει άλλη πόλη στην οποία θα μπορούσε να συμβεί αυτό, και φυσικά, όπως γνωρίζουμε, οι ελληνικοί μύθοι, η ελληνική φιλοσοφία, οι τραγωδίες, οι κωμωδίες και πόσα άλλα, βρίσκονται βαθιά μέσα στην ψυχή μας, από τότε που τα μάθαμε, ως παιδιά. Συνεπώς, το να μπορώ να έχω αυτόν τον διάλογο μαζί τους, στην καρδιά της σύγχρονης Αθήνας, είναι ένα προνόμιο που εκτιμώ βαθύτατα. Όλο αυτό κατέστη εφικτό χάρη στη γενναιοδωρία της Υπουργού Πολιτισμού να φανταστεί ότι θα ήταν δυνατόν να συνυπάρξει το σύγχρονο έργο με τις αρχαιότητες του συγκεκριμένου μουσείου. Θα υπήρχαν πολλοί Υπουργοί Πολιτισμού που θα έλεγαν “Όχι σύγχρονο έργο στην καρδιά της κλασικής Αθήνας”. Επομένως, είμαι βαθιά ευγνώμων στην Υπουργό, καθώς μέσω της στάσης της, παρείχε την υποστήριξη γι’ αυτό το εγχείρημα».
«Μιμήσου τον ύπνο των λίθων»
Στον πυρήνα της εικαστικής διαδρομής, ο Kentridge αναπτύσσει μια σειρά οπτικών, υλικών και εννοιολογικών ενοτήτων που κινούνται ανάμεσα στον λίθο και το χαρτί, την ανασκαφή και το σχέδιο, την ακινησία και την κίνηση, καθώς και την επιβίωση και την εξαφάνιση. Ανάμεσα στα εκθέματα ξεχωρίζουν ατσάλινες μορφές βαμμένες στο χρώμα της σκουριάς από το έργο Frieze (13 rusted figures) του 2026, οι οποίες συνθέτουν υβριδικές σιλουέτες όπου ανθρώπινες μορφές συναντούν δέντρα, ενδύματα και εργαλεία, όπως μεγάφωνα και γυλιούς, συνεχίζοντας την εικονογράφηση της πομπής και τις συνδηλώσεις της με τη μετακίνηση, τον εκτοπισμό και τη συλλογική ιστορία. Παράλληλα, εμφανίζονται χάρτινες σιλουέτες δέντρων που παραπέμπουν στην ερμηνεία του μύθου από τον Ράινερ Μαρία Ρίλκε, συνδέοντας τη μεταμόρφωση της Ευρυδίκης με τον λίθο, το χώμα και την ανασκαφή.
Κορωνίδα της έκθεσης είναι το διόραμα, το οποίο αξιοποιεί την οπτική τεχνική του θεάτρου του 19ου αιώνα, γνωστή ως «φάντασμα του Pepper», εισάγοντας ανακλώμενες κινούμενες εικόνες, σε ένα υλικό μοντέλο. Οι προβαλλόμενες μορφές εμφανίζονται στον κατασκευασμένο χώρο ως εφήμερες παρουσίες, ενώνοντας το σχέδιο, την επιτέλεση, τον κινηματογράφο και τη θεατρική ψευδαίσθηση σε ενιαίο έργο. Το διόραμα συγκροτεί ένα πέρασμα ανάμεσα στην ορατότητα και την εξαφάνιση, απηχώντας το ταξίδι του Ορφέα.
Τα σύγχρονα έργα συνομιλούν απευθείας με εξαιρετικές αρχαιότητες από τις συλλογές του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου και επιλεγμένα δάνεια, οι οποίες αρθρώνουν τις συνδέσεις με τη μουσική, τον έρωτα και το πέρασμα από τη ζωή στον θάνατο. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται ένας κορινθιακός ερυθρόμορφος καλυκωτός κρατήρας (περ. 400–375 π.Χ.) με παράσταση του Ορφέα να παίζει τη λύρα, ελεφαντοστέινη λύρα και σωζόμενα θραύσματά της από τον θολωτό τάφο του Μενιδίου (14ος-13ος αι. π.Χ.), καθώς και μια λευκή κύλικα του Ζωγράφου του Πιστόξενου (περ. 470 π.Χ.) με την επίθεση Θρακιώτισσας στον Ορφέα, η οποία αποτελεί δάνειο από το Μουσείο της Ακρόπολης.
Η κεντρική έννοια της μεταμόρφωσης που διατρέχει την έκθεση αποκτά ευρύτερη συμβολική διάσταση, καθώς συμπίπτει με τη φάση κατά την οποία το ίδιο το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο βρίσκεται στο κατώφλι μιας μεγάλης αρχιτεκτονικής μεταμόρφωσης, υπό τον σχεδιασμό των γραφείων David Chipperfield Architects και Αλέξανδρος Ν. Τομπάζης και Συνεργάτες. Η έκθεση συνδέεται στενά με την παράσταση της όπερας L’Orfeo του Claudio Monteverdi σε σκηνοθεσία William Kentridge, η οποία κάνει πρεμιέρα σήμερα στην Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στο ΚΠΙΣΝ. Πρόκειται για διεθνή συμπαραγωγή της ΕΛΣ με το Glyndebourne Opera Festival και τη Metropolitan Opera της Νέας Υόρκης, που υλοποιείται με δωρεά του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ), με τα σχέδια και τις κινούμενες εικόνες της παραγωγής να αποτελούν αφετηρία για την έκθεση στο Μουσείο. Την επιμέλεια της υπογράφει η Burcu Fikretoğlu, με βοηθό επιμελήτρια τη Δώρα Βασιλάκου, ενώ ο σχεδιασμός πραγματοποιήθηκε από τη Sabine Theunissen και ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός από τη Δέσποινα Τσάφου.
