Das Kulturministerium treibt die Restaurierung des einzigartigen archäologischen Fundes „Desmots“ voran. Dieser wird in einem eigens dafür eingerichteten, geschlossenen Bereich innerhalb des im Bau befindlichen Museumsgebäudes an der Esplanade von Faliro, dem Fundort der Antiquitäten, geschützt und ausgestellt.
Aktuell – Das Projekt zur Sicherung und Präsentation der „Desmots“ im Museumsgebäude verläuft planmäßig und ist mit 7,5 Millionen Euro budgetiert. Finanziert wird es aus Mitteln des Wiederaufbaufonds und des Nationalen Entwicklungsprogramms des Kulturministeriums. Die Studie, zu der der Zentrale Archäologische Rat einstimmig eine positive Stellungnahme abgegeben hat, beschreibt detailliert die Restaurierungsmethode, die für den Transport und die Platzierung der Funde aus dem Massengrab der „Desmots“ in der Nähe des Kulturzentrums der Stavros Niarchos Stiftung angewendet wird. Der Fund datiert laut den Ausgräbern in die unruhige zweite Hälfte des 7. Jahrhunderts v. Chr. und stellt einen bedeutenden archäologischen Fund von internationalem Interesse dar.
Kulturministerin Lina Mendoni erklärte: „Der bedeutende Fund der Desmots von Faliro betrifft das Massengrab von Männern, das im März 2016 im Rahmen des Bauprojekts des Kulturzentrums der Stavros Niarchos Stiftung entdeckt wurde. Um die menschliche Skelettfunde zu schützen und hervorzuheben, wurde der gesamte Körper abgetrennt und an einen benachbarten Ort verbracht. Die Abtrennung des Fundes wurde im März 2023 abgeschlossen, und seitdem wird er unter der Aufsicht der Ephorie für Altertümer von Piräus und den Inseln in einem demontierbaren, geschlossenen Raum gelagert. Die Restaurierung wird mit größter Sorgfalt und in mehreren Schritten durchgeführt, um die Unversehrtheit der Funde und die Einhaltung der erforderlichen klimatischen Bedingungen zu gewährleisten. Die permanente Hülle umfasst einen unterirdischen Raum für die Beisetzung der Binder und bietet so vollen Schutz für den Fund, während sie gleichzeitig eine optimale Betrachtung und ein besseres Verständnis durch die Besucher ermöglicht. Nach Abschluss der Arbeiten werden die Gruppen den Besuchern durch einen speziell gestalteten Korridor zugänglich sein und ein einzigartiges Erlebnis bieten.“ Die Hervorhebung eines bedeutenden archäologischen Fundes erfolgt gemäß der genehmigten museologischen und museografischen Studie. Die erste Phase umfasst die Fertigstellung des Schutzbereichs mit einer speziellen Öffnung für die Einbringung der Skelettfunde, während die zweite Phase das Verschließen der Öffnung und die endgültige Konfiguration des Gebäudes betrifft. Für die Restaurierung der Skelettfunde wird dieselbe Methode wie für deren Bergung angewendet. Die Funde werden mit Hydraulikzylindern angehoben und auf Metallschienen verschoben. Aufgrund der Gebäudeform und der Anordnung der Öffnung für die Einbringung der Funde in den Schutzbereich müssen diese in mindestens zwei Richtungen bewegt werden. Zudem ist ein Höhenverlust erforderlich, um unter dem Deckenbalken des Untergeschosses hindurch in den Bereich zu gelangen. Anschließend werden sie an ihren endgültigen Standort gebracht, wo sie auf gleicher Höhe wie ihr Fundort platziert werden. Die Skelettfunde werden in einem geschlossenen Schutzbereich mit kontrollierten Bedingungen aufbewahrt. Nach Abschluss der zweiten Bauphase werden die Funde verpackt und die Verfüllung durchgeführt. Nach Abschluss der Arbeiten ist der Bereich organisiert und abgedichtet.
Der beeindruckende Fund der 79 „Gefesselten“ auf der Esplanade wurde 2016 bei Ausgrabungen für den Bau des Kulturzentrums der Stavros Niarchos Stiftung (SNFCC) auf dem Gelände des alten Hippodroms entdeckt. Es handelt sich um in Eisen gefesselte Männer, die in drei Reihen aufgereiht sind, einige Rücken an Rücken, andere aneinandergebunden, denen ein tödlicher Schlag auf den Kopf versetzt wurde. Der Ausgräber bringt ihre Hinrichtung mit der Zeit politischer Unruhen in Verbindung, die im frühen 7. Jahrhundert v. Chr. begannen und bis ins 6. Jahrhundert v. Chr. andauerten. 2016 wurde beschlossen, die Funde an ihrem ursprünglichen Standort zu erhalten und auszustellen sowie eine Schutzhülle zu errichten. Da sich der Erhaltungszustand der Funde 2020 aufgrund der besonderen geologischen Gegebenheiten verschlechterte und erhebliche Probleme auftraten, wurde die vorübergehende und bedingte Entfernung und Wiederaufstellung der Funde genehmigt. Von 2020 bis 2023 wurden die erforderlichen Studien für den Bau des permanenten Schutz- und Ausstellungsbereichs für polyandrische Altertümer an der Esplanade genehmigt. Die Errichtung des Museumsgebäudes wird in der ersten Hälfte des Jahres 2026 abgeschlossen sein. (opm)
Οι «Δεσμώτες επιστρέφουν» στην αρχική τους θέση, προστατευμένοι από μουσειακό κέλυφος, στην Εσπλανάδα του Φαλήρου
Στην επαναφορά του μοναδικού αρχαιολογικού ευρήματος των «Δεσμωτών», εντός του ειδικά διαμορφωμένου, κλειστού χώρου προστασίας και ανάδειξης, στο υπό κατασκευή μουσειακό κέλυφος στη θέση εύρεσης των αρχαιοτήτων, στην Εσπλανάδα του Φαλήρου, προχωρά το Υπουργείο Πολιτισμού. Το έργο προστασίας και ανάδειξης των «Δεσμωτών» εντός μουσειακού κελύφους εξελίσσεται εντός χρονοδιαγράμματος, με προϋπολογισμό 7.500.000 ευρώ, χρηματοδοτούμενο από πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης του Υπουργείου Πολιτισμού. Στη μελέτη, επί της οποίας γνωμοδότησε ομόφωνα θετικά το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, παρουσιάζεται επακριβώς η μέθοδος επαναφοράς που θα εφαρμοστεί για την μεταφορά και τοποθέτηση των ευρημάτων της ομαδικής ταφής των «Δεσμωτών», πλησίον του Κέντρου Πολιτισμού Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος. Το εύρημα χρονολογείται, σύμφωνα με τους ανασκαφείς, στην ταραχώδη περίοδο του β‘ μισού του 7ου αιώνα π.Χ. αποτελώντας εξέχον αρχαιολογικό εύρημα παγκοσμίου ενδιαφέροντος.
Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Το σημαντικό εύρημα των „Δεσμωτών“ του Φαλήρου, αφορά στην ομαδική ταφή ανδρών, η οποία εντοπίστηκε τον Μάρτιο του 2016, στο πλαίσιο του έργου ανέγερσης του Κέντρου Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Προκειμένου να κατασκευαστεί το κέλυφος προστασίας και ανάδειξης του ευρήματος των ανθρωπίνων σκελετών, προηγήθηκε η ολόσωμη απόσπαση και μεταφορά των συστάδων των αρχαίων οστών της ομαδικής ταφής σε παρακείμενη θέση. Η απόσπαση του ευρήματος ολοκληρώθηκε τον Μάρτιο του 2023, και έκτοτε φυλάσσεται εντός λυόμενου κλειστού χώρου, υπό την εποπτεία της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πειραιώς και Νήσων. Η διαδικασία της επαναφοράς θα γίνει με απόλυτη προσοχή και σε διαδοχικά στάδια, ώστε να διασφαλιστεί η ακεραιότητα των ευρημάτων και η διατήρηση των απαιτούμενων κλιματικών συνθηκών. Το μόνιμο κέλυφος ενσωματώνει υπόγειο χώρο για την εναπόθεση των „Δεσμωτών“, παρέχοντας πλήρη προστασία στο εύρημα, ενώ επιτρέπει τη βέλτιστη θέαση και κατανόησή του από τους επισκέπτες. Μετά την ολοκλήρωση των εργασιών, οι συστάδες θα είναι ορατές στους επισκέπτες, μέσω ειδικά διαμορφωμένου διαδρόμου, προσφέροντας μια μοναδική εμπειρία ανάδειξης ενός σημαντικού αρχαιολογικού ευρήματος, όπως προβλέπεται στην εγκεκριμένη μουσειολογική και μουσειογραφική μελέτη. Η πρώτη φάση περιλαμβάνει την ολοκλήρωση του χώρου προστασίας με ειδικό άνοιγμα για την εισαγωγή των συστάδων, ενώ η δεύτερη φάση αφορά στο κλείσιμο του ανοίγματος και στην τελική διαμόρφωση του κτηρίου. Για την επαναφορά των συστάδων των σκελετικών καταλοίπων, ακολουθείται η ίδια μέθοδος με αυτή της απόσπασης. Οι συστάδες ανυψώνονται με υδραυλικούς γρύλους και μετακινούνται με ολίσθηση μέσω μεταλλικών τροχιών. Λόγω του σχήματος του κτηρίου και της διάταξης του ανοίγματος για την εισαγωγή των συστάδων στον χώρο προστασίας, αυτές θα πρέπει να μετακινηθούν σε, τουλάχιστον, δύο κατευθύνσεις, ενώ απαιτείται και μία καθ‘ ύψος υποβίβαση, ώστε να διέλθουν κάτω από την δοκό οροφής υπογείου και να εισέλθουν εντός του χώρου. Κατόπιν, μετακινούνται έως την τελική θέση, όπου και θα τοποθετηθούν, υψομετρικά στην θέση που αποκαλύφθηκαν. Οι συστάδες των οστών πρόκειται να τοποθετηθούν εντός κλειστού χώρου προστασίας με ελεγχόμενες συνθήκες, όπου θα διατηρούνται. Μετά την ολοκλήρωση της δεύτερης φάσης κατασκευής, οι συστάδες εγκιβωτίζονται, ολοκληρώνεται η επίχωση, οργανώνεται ο χώρος και σφραγίζεται».
Το εντυπωσιακό εύρημα των 79 «Δεσμωτών», στην Εσπλανάδα ήλθε στο φως, το 2016, κατά τις ανασκαφές για την κατασκευή του Κέντρου Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ) στον χώρο του παλαιού ιπποδρόμου. Πρόκειται για σιδηροδέσμιους άνδρες εναποθετημένους σε τρεις σειρές, άλλοι δεμένοι πισθάγκωνα και άλλοι δεμένοι μεταξύ τους, φέροντας θανατηφόρο χτύπημα στο κεφάλι. Η εκτέλεσή τους συνδέεται από την ανασκαφέα με την περίοδο πολιτικών αναταραχών που σημειώνονται από τον πρώιμο 7ο αιώνα π.Χ. και διήρκεσαν έως και τον 6ο αιώνα π.Χ. Το 2016, αποφασίστηκε η κατά χώραν διατήρηση και ανάδειξη των ευρημάτων και η κατασκευή κελύφους προστασίας. Το 2020, καθώς διαπιστώθηκαν σημαντικά προβλήματα στην κατάσταση διατήρησης του ευρήματος, εγκρίθηκε η προσωρινή και υπό προϋποθέσεις απόσπαση και η επανατοποθέτηση του ευρήματος, εξαιτίας της επιδεινούμενης κατάστασης διατήρησης και φθοράς των καταλοίπων, λόγω του ιδιαίτερου γεωλογικού υποβάθρου. Από το 2020-2023 εγκρίθηκαν οι απαιτούμενες μελέτες για την κατασκευή του χώρου μόνιμης προστασίας και ανάδειξης αρχαιοτήτων πολυανδρίου, στη Εσπλανάδα. Το έργο της κατασκευής του μουσειακού κελύφους ολοκληρώνεται εντός του Α΄ εξαμήνου του 2026.
