In den warmen Nächten des südlichen Europas, wenn sich das Licht über Obstgärten, Alleen und offene Hänge legt, kann man mit etwas Glück einem faszinierenden Wesen begegnen: dem Wiener Nachtpfauenauge (Saturnia pyri). Dieser imposante Schmetterling ist nicht nur ein Naturwunder, sondern auch ein bedeutender Bestandteil der regionalen Biodiversität – besonders in Griechenland, wo er heute noch vergleichsweise häufig anzutreffen ist.
Von HB-Redakteur Jorgos Kontos
Natur & Umwelt – Trotz seines Namens hat das Wiener Nachtpfauenauge einen weitaus größeren Lebensraum als nur Mitteleuropa. In Griechenland profitiert es von einem idealen Klima und vielfältigen Futterpflanzen, leidet aber auch hier zunehmend unter den Auswirkungen menschlicher Eingriffe in die Natur.
Das Wiener Nachtpfauenauge ist mit einer Flügelspannweite von bis zu 16 Zentimetern der größte einheimische Schmetterling Europas. Die Tiere sind kräftig gebaut, ihre Flügel zeichnen sich durch eine auffällige Musterung aus: charakteristische Augenflecken zieren jeden Flügel, eingebettet in ein Spiel aus Braun-, Beige- und Grautönen mit gewellten Linien und markanten Farbkontrasten. Besonders auffällig sind die Männchen durch ihre stark gekämmten Fühler, die ihnen helfen, die Pheromone der Weibchen über weite Entfernungen aufzuspüren.
Die Raupen sind nicht weniger auffällig: In ihrer Endphase messen sie bis zu 12 Zentimeter, haben eine leuchtend grüne Färbung mit blauen Punktwarzen und schwarzen Borsten – ein beeindruckendes Bild auf dem Laub ihrer Futterpflanzen.
Das Wiener Nachtpfauenauge lässt sich leicht mit anderen Pfauenspinnerarten verwechseln. Dazu zählen unter anderem:
- Kleines Nachtpfauenauge (Saturnia pavonia)
- Mittleres Nachtpfauenauge (Saturnia spini)
- Saturnia pavoniella
Diese Arten unterscheiden sich vor allem in Größe und Färbung, sind aber oft auf ähnliche Lebensräume spezialisiert.
Der Schmetterling ist in Südeuropa und Nordafrika weit verbreitet. Seinen Namen erhielt er nach dem ersten wissenschaftlich beschriebenen Exemplar, das in der Nähe von Wien gefunden wurde. In Mitteleuropa ist die Art vielerorts selten geworden, während sie in Südeuropa, insbesondere in Griechenland, noch stabile Populationen bildet. Dort kommt sie vor allem in warmen, offenen Landschaften vor – typischerweise in locker bewachsenen Hängen, auf Streuobstwiesen, in Alleen oder am Rand von Laubwäldern. Besonders häufig werden die Raupen an wilden Birnenarten gesichtet.
Die Falter sind nachtaktiv und werden gelegentlich von künstlichem Licht angezogen – ihre Größe und ihr dunkler Flugstil erinnern dabei manchmal an Fledermäuse. Die Paarung und Eiablage erfolgen zwischen März und Juni. Weibchen legen ihre Eier in Gruppen an geeigneten Futterpflanzen ab, bevorzugt an Laubbäumen und Obstgehölzen.
Die Raupen ernähren sich von einer Vielzahl von Laubbäumen und Sträuchern, wobei sie besonders häufig an Pflanzen der Rosengewächse anzutreffen sind. In Griechenland findet man sie regelmäßig auf wilden Birnen, Walnuss, Apfel, Zwetschge, Edelkastanie, Buche, Ahorn und Hasel.
Die Verpuppung erfolgt in einem robusten Kokon am unteren Stamm oder im Laub. Der Kokon ist mit einer Reuse versehen, die vor Fressfeinden schützt, dem Falter aber den Schlupf erleichtert. Wie bei vielen Großfaltern sind Pestizide in Obstplantagen eine große Bedrohung für ihre Entwicklung. (jk)
Majesty of the Night: The Giant Peacock Moth and Its Life in Greece
On warm nights in southern Europe, as the light falls softly over orchards, avenues, and open slopes, one may be lucky enough to encounter a fascinating creature: the Giant Peacock Moth (Saturnia pyri). This impressive butterfly is not only a natural wonder but also a vital part of regional biodiversity—especially in Greece, where it can still be found relatively frequently.
Despite its name, the Giant Peacock Moth has a much broader habitat than just Central Europe. In Greece, it benefits from an ideal climate and diverse host plants, though it is also increasingly affected by human influence on the environment.
With a wingspan of up to 16 centimeters, the Giant Peacock Moth is the largest native butterfly in Europe. The moths are robustly built, and their wings are decorated with a distinctive pattern: characteristic eye-spots adorn each wing, set within a blend of browns, beiges, and greys with wavy lines and striking color contrasts. Males are particularly notable for their large, feathered antennae, which help them detect female pheromones over great distances.
The caterpillars are equally striking: in their final stage they measure up to 12 centimeters and are bright green with blue wart-like spots and black bristles—a stunning sight among the foliage of their food plants.
The Giant Peacock Moth is often confused with other species of the Saturniidae family, including:
- Small Emperor Moth (Saturnia pavonia)
- Intermediate Peacock Moth (Saturnia spini)
- Saturnia pavoniella
These species differ mainly in size and coloration but are often adapted to similar habitats.
This butterfly is widely distributed across southern Europe and North Africa. It was named after the first scientifically described specimen, which was found near Vienna. In Central Europe, the species has become rare in many places, while in southern Europe—especially Greece—it still maintains stable populations. It prefers warm, open habitats, typically found in lightly vegetated slopes, orchards, avenues, or along the edges of deciduous forests. The caterpillars are frequently seen on wild pear trees.
The moths are nocturnal and sometimes drawn to artificial lights—their size and dark flight pattern can even resemble bats. Mating and egg-laying occur between March and June. Females lay their eggs in clusters on suitable host plants, particularly deciduous trees and fruit-bearing shrubs.
The caterpillars feed on a wide range of trees and shrubs, particularly those from the rose family. In Greece, they are commonly found on wild pears, walnut, apple, plum, chestnut, beech, maple, and hazel.
Pupation takes place in a sturdy cocoon near the base of the host plant or in leaf litter. The cocoon features a tough mesh opening that deters predators while allowing the moth to emerge easily. As with many large moths, pesticides in orchards pose a significant threat to their development.
Η Αρχόντισσα της Νύχτας: Ο Γιγαντιαίος Παβωνοσκώληκας και η Ζωή του στην Ελλάδα
Τα ζεστά βράδια της Νότιας Ευρώπης, καθώς το φως απλώνεται απαλά πάνω από οπωρώνες, δεντροστοιχίες και ανοιχτές πλαγιές, μπορεί κανείς με λίγη τύχη να συναντήσει ένα συναρπαστικό πλάσμα: τον Γιγαντιαίο Παβωνοσκώληκα (Saturnia pyri). Αυτή η εντυπωσιακή πεταλούδα δεν αποτελεί μόνο ένα θαύμα της φύσης, αλλά και έναν σημαντικό κρίκο της τοπικής βιοποικιλότητας – ιδιαίτερα στην Ελλάδα, όπου εξακολουθεί να εμφανίζεται σχετικά συχνά.
Παρά το όνομά του, ο Γιγαντιαίος Παβωνοσκώληκας έχει πολύ ευρύτερη εξάπλωση από την Κεντρική Ευρώπη. Στην Ελλάδα επωφελείται από το ιδανικό κλίμα και την ποικιλία των φυτών-ξενιστών, αν και επηρεάζεται όλο και περισσότερο από τις ανθρώπινες επεμβάσεις στο περιβάλλον.
Με άνοιγμα φτερών έως 16 εκατοστά, είναι η μεγαλύτερη ιθαγενής πεταλούδα της Ευρώπης. Τα έντομα έχουν γεροδεμένη κατασκευή και τα φτερά τους διακρίνονται από ένα χαρακτηριστικό μοτίβο: οφθαλμικές κηλίδες κοσμούν κάθε φτερό, μέσα σε μια σύνθεση καφέ, μπεζ και γκρι αποχρώσεων με κυματιστές γραμμές και έντονες αντιθέσεις. Τα αρσενικά ξεχωρίζουν ιδιαίτερα λόγω των έντονα φτερωτών κεραιών τους, που τα βοηθούν να εντοπίζουν τα φερομόνα των θηλυκών από μεγάλες αποστάσεις.
Οι κάμπιες είναι εξίσου εντυπωσιακές: στο τελικό τους στάδιο φτάνουν τα 12 εκατοστά, έχουν έντονο πράσινο χρώμα με γαλάζιες κηλίδες και μαύρες τρίχες – μια εντυπωσιακή εικόνα πάνω στο φύλλωμα των φυτών τροφής τους.
Ο Γιγαντιαίος Παβωνοσκώληκας συγχέεται εύκολα με άλλα είδη της οικογένειας Saturniidae, όπως:
- Μικρός Παβωνοσκώληκας (Saturnia pavonia)
- Μεσαίος Παβωνοσκώληκας (Saturnia spini)
- Saturnia pavoniella
Αυτά τα είδη διαφέρουν κυρίως στο μέγεθος και το χρωματισμό, αλλά συχνά προτιμούν παρόμοιους βιότοπους.
Η πεταλούδα απαντάται ευρέως στη Νότια Ευρώπη και τη Βόρεια Αφρική. Πήρε το όνομά της από το πρώτο επιστημονικά καταγεγραμμένο δείγμα, που βρέθηκε κοντά στη Βιέννη. Στην Κεντρική Ευρώπη είναι πλέον σπάνια, ενώ στη Νότια Ευρώπη, και ειδικά στην Ελλάδα, διατηρεί ακόμη σταθερούς πληθυσμούς. Εμφανίζεται κυρίως σε θερμές, ανοιχτές περιοχές – συνήθως σε αραιά βλαστημένες πλαγιές, αγρούς, δεντροστοιχίες ή στα όρια φυλλοβόλων δασών. Οι κάμπιες εντοπίζονται συχνά σε άγριες αχλαδιές.
Οι ενήλικες είναι νυκτόβιοι και προσελκύονται περιστασιακά από τεχνητά φώτα – το μέγεθός τους και ο τρόπος πτήσης τους συχνά θυμίζει νυχτερίδες. Η σύζευξη και η ωοτοκία πραγματοποιούνται από τον Μάρτιο έως τον Ιούνιο. Τα θηλυκά τοποθετούν τα αυγά τους σε ομάδες πάνω σε κατάλληλα φυτά ξενιστές, προτιμώντας φυλλοβόλα και καρποφόρα δέντρα.
Οι κάμπιες τρέφονται με πληθώρα δέντρων και θάμνων, ιδίως από την οικογένεια των Ροδοειδών. Στην Ελλάδα απαντώνται συχνά σε άγριες αχλαδιές, καρυδιές, μηλιές, δαμασκηνιές, καστανιές, οξιές, σφενδάμια και φουντουκιές.
Η νύμφωση γίνεται σε έναν στιβαρό, μεταξένιο κώκο στη βάση του φυτού-ξενιστή ή μέσα στο έδαφος και στα πεσμένα φύλλα. Ο κώκος διαθέτει ένα στόμιο ασφαλείας, που προστατεύει από θηρευτές, ενώ επιτρέπει στον ενήλικο να εξέλθει εύκολα. Όπως συμβαίνει με πολλά μεγάλα νυχτοπεταλούδα, τα φυτοφάρμακα στους οπωρώνες αποτελούν σοβαρή απειλή για την επιβίωσή του.
