Das Kulturministerium initiiert in Zusammenarbeit mit der Region Epirus und der Stadt Arta die Restaurierung der bedeutenden, historisch und archäologisch wichtigen Kirche Panagia Parigoritissa in Arta.
Aktuell/Kultur – Dies erfolgt nach Abschluss der Restaurierungsstudien (architektonisch, bautechnisch und elektromechanisch) und der positiven Stellungnahme des Zentralen Archäologischen Rates. Die Konservierungs- und Restaurierungsarbeiten an der Parigoritissa werden von den Direktionen für die Restaurierung byzantinischer und nachbyzantinischer Denkmäler sowie für die Erhaltung antiker und moderner Denkmäler des Kulturministeriums durchgeführt und sind Teil des Programms für nachhaltige Stadtentwicklung der Stadt. Finanziert wird das Projekt aus dem Regionalen Operationellen Programm „Epirus“ – Nationaler Forschungsrahmenplan 2021–2027.
Die Kulturministerin Lina Mendoni erklärte: „Die Kirche Panagia Parigoritissa in Arta, die der Verkündigung Mariens geweiht ist, ist ein bedeutendes byzantinisches Bauwerk von großer kunsthistorischer Wichtigkeit. Sie wurde Ende des 13. Jahrhunderts von dem Despoten von Epirus, Nikephoros Komnenos Dukas, seiner Frau Anna Palaiologina und ihrem Sohn Thomas in einem für die damalige Zeit einzigartigen, originellen Baustil errichtet. Zeitgleich mit dem Bauwerk entstanden die Mosaikdarstellungen des Pantokrators und der Propheten in der zentralen Kuppel, die vermutlich von zwei Gruppen von Handwerkern aus Konstantinopel oder Thessaloniki stammen. Die geplanten Maßnahmen zielen darauf ab, das Bauwerk zu sichern und zu schützen, seine Form und Innenausstattung zu modernisieren und es als Ganzes hervorzuheben. Bereits Mitte des 19. Jahrhunderts wurde das Bauwerk restauriert – die bedeutendsten Restaurierungen erfolgten durch A. Orlandos. Es weist eine hervorragende Dekoration aus verschiedenen Epochen auf, darunter Mosaiken, Fresken, …“ Die Untersuchungen der skulpturalen Elemente wurden im Rahmen eines Kulturentwicklungsprogramms zwischen dem Kulturministerium und der Region Epirus durchgeführt. Aufgrund der Komplexität und Bedeutung des Monuments war jedoch ein Forschungsprogramm der Nationalen Technischen Universität Athen erforderlich, um die grundlegenden Annahmen der statischen Untersuchung und des Tragwerks zu dokumentieren. Der Abschluss aller Untersuchungen ist ein entscheidender Schritt für die dokumentierte und wissenschaftlich fundierte Restaurierung eines unserer wichtigsten byzantinischen Denkmäler.
Die Studien umfassen eine umfassende Untersuchung der Außen- und Innenbeleuchtung des Denkmals (funktional, sicherheitstechnisch und werbewirksam) mit sanfter, allgemeiner und andächtiger Beleuchtung, die sich auf fünf zentrale Punkte im Inneren und Äußeren des Denkmals konzentriert. Ebenfalls enthalten ist eine vollständige elektromechanische Studie, die mit der Beleuchtungsstudie abgestimmt ist und ein automatisches Brandmeldesystem vorsieht. Darüber hinaus beinhaltet die Studie eine Untersuchung der Gestaltung des Umfelds des Denkmals nach einer Ausgrabung zur Freilegung der älteren, verschütteten nachbyzantinischen Kirche sowie die Planung der Projektion und Vermarktung beider wichtiger Teile des Denkmals.
Die Kirche von Parigoritissa ist der Verkündigung Mariens geweiht und wurde Ende des 13. Jahrhunderts an der Stelle einer älteren Kirche von dem Despoten von Epirus, Nikephoros I. Komnenos Dukas, seiner Frau Anna Palaiologina und ihrem Sohn Thomas erbaut, wie eine Gründungsinschrift über dem Haupteingang des Bauwerks belegt. Das Erdgeschoss weist einen achteckigen Grundriss auf, während das Obergeschoss dem Typus einer kreuzförmigen Kirche entspricht. Die Hauptkirche ist quadratisch und besitzt keine inneren Stützpfeiler. Ihr charakteristisches Merkmal ist die originelle Konstruktion der Kuppel, die von acht Pilastern getragen wird, auf denen Säulen in drei aufeinanderfolgenden Reihen ruhen.
Am Fuß der Kuppel, auf den großen Bögen, befand sich ein Skulpturenschmuck, von dem heute nur noch die Darstellungen der Geburt Christi und des Lammes, eingerahmt von Evangelisten und Propheten, erhalten sind. Die Themen und die Technik der Skulpturen zeugen von westlichen Einflüssen.
Die Fresken an den Wänden stammen aus verschiedenen Epochen. Die Fresken im Sanktuarium sind ein Werk des Mönchs Ananias und datieren aus dem Jahr 1558, die Fresken in der Hauptkirche stammen wahrscheinlich aus dem späten 17. oder frühen 18. Jahrhundert, während die Fresken in der Vorhalle noch jünger sind.
Äußerlich ragen an der Ostseite der Kirche fünf Bögen hervor, die – wie der Rest der Wände – reich mit Keramik verziert sind (Mäander, Kreuze, Rauten usw.). (opm)
Δρομολογείται η αποκατάσταση του Ναού της Παναγίας Παρηγορήτισσας, στην Άρτα
Το Υπουργείο Πολιτισμού σε συνεργασία με την Περιφέρεια Ηπείρου και τον Δήμο Αρταίων δρομολογούν την αποκατάσταση του μείζονος, ιστορικής και αρχαιολογικής σημασίας, Ναού της Παναγίας της Παρηγορήτισσας στην Άρτα, μετά την ωρίμανση των μελετών αποκατάστασης (αρχιτεκτονικής, στατικής και ηλεκτρομηχανολογικής) του μνημείου και τη θετική γνωμοδότηση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου. Το έργο της συντήρησης και της αποκατάστασης της Παρηγορήτισσας θα υλοποιηθεί από τις Διευθύνσεις Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων και Συντήρησης Αρχαίων και Νεώτερων Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού και θα ενταχθεί στο πρόγραμμα Βιώσιμης Αστικής Ανάπτυξης του Δήμου, με χρηματοδότηση από το Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Ήπειρος»- ΕΣΠΑ 2021-2027.
Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, δήλωσε: «Ο Ναός της Παναγίας της Παρηγορήτισσας, στην Άρτα, αφιερωμένος στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου, αποτελεί εξέχον βυζαντινό μνημείο, μείζονος σημασίας, στην ιστορία της τέχνης. Κτίστηκε σε έναν πρωτότυπο τύπο, unicum για τα μέχρι σήμερα δεδομένα στη βυζαντινή αρχιτεκτονική, στα τέλη του 13ου αι., από τον δεσπότη της Ηπείρου Νικηφόρο Κομνηνό Δούκα, τη σύζυγό του Άννα Παλαιολογίνα και τον γιο τους Θωμά. Σύγχρονες του μνημείου είναι οι ψηφιδωτές παραστάσεις του Παντοκράτορα και των προφητών στον κεντρικό τρούλο, έργα πιθανώς δύο ομάδων τεχνιτών από την Κωνσταντινούπολη ή τη Θεσσαλονίκη. Οι προβλεπόμενες επεμβάσεις αποσκοπούν στη στερέωση και προστασία του μνημείου, στην αναβάθμιση της μορφής και της εσωτερικής διαρρύθμισής του, αλλά και στην ανάδειξή του, ως σύνολο. Το μνημείο είχε δεχθεί αναστηλωτικές επεμβάσεις -με σημαντικότερες αυτές του Α. Ορλάνδου- στα μέσα του προηγούμενου αιώνα. Το μνημείο φέρει εξαιρετικό διάκοσμο διαφόρων περιόδων, ψηφιδωτά, τοιχογραφίες, γλυπτικά στοιχεία. Η εκπόνηση των μελετών έγινε στο πλαίσιο Προγραμματικής Σύμβασης Πολιτισμικής Ανάπτυξης μεταξύ του Υπουργείου Πολιτισμού και της Περιφέρειας Ηπείρου. Όμως, η συνθετότητα και η σημασία του μνημείου επέβαλαν τη διενέργεια ερευνητικού προγράμματος, το οποίο ανέλαβε το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, προκειμένου να τεκμηριωθούν κρίσιμες παραδοχές της στατικής μελέτης και του συστήματος στήριξης. Η ολοκλήρωση του συνόλου των μελετών αποτελεί κρίσιμο βήμα για την τεκμηριωμένη και επιστημονικά άρτια αποκατάσταση ενός εκ των σημαντικότερων βυζαντινών μας μνημείων».
Στο σύνολο των μελετών περιλαμβάνεται πλήρης μελέτη εξωτερικού και εσωτερικού φωτισμού του μνημείου (λειτουργικού, ασφαλείας και ανάδειξης) με ήπιο, γενικό και κατανυκτικό φωτισμό που εστιάζει σε πέντε βασικά σημεία του Μνημείου εσωτερικά και εξωτερικά. Επίσης, περιλαμβάνονται πλήρης ηλεκτρομηχανολογική μελέτη, εναρμονισμένη με τη μελέτη φωτισμού στην οποία θα προβλέπεται αυτόματο σύστημα πυρανίχνευσης, αλλά και μελέτη διαμόρφωσης του περιβάλλοντος χώρου του μνημείου, μετά την πραγματοποίηση ανασκαφικής διερεύνησης για την αποκάλυψη του παλαιότερου καταχωμένου μεταβυζαντινού ναού και με πρόβλεψη για την προβολή και ανάδειξη και των δύο αυτών σημαντικών τμημάτων του μνημείου.
Ο Ναός της Παρηγορήτισσας είναι αφιερωμένος στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου και χτίστηκε στα τέλη του 13ου αιώνα, στη θέση παλαιότερου ναού, από τον δεσπότη της Hπείρου Nικηφόρο Α ́ Kομνηνό Δούκα, τη σύζυγό του Άννα Παλαιολογίνα και τον γιο τους, Θωμά, σύμφωνα με κτιτορική επιγραφή, που σώζεται πάνω από την κεντρική είσοδο του μνημείου. Στο ισόγειο παρουσιάζει διάταξη παρόμοια με αυτή των οκταγωνικών ναών, ενώ στον όροφο ακολουθείται ο τύπος του σταυροειδούς εγγεγραμμένου ναού. O κυρίως ναός είναι τετράγωνος, χωρίς εσωτερικά στηρίγματα. Το χαρακτηριστικό του στοιχείο είναι το πρωτότυπο σύστημα στήριξης του τρούλου σε οκτώ παραστάδες, πάνω στις οποίες πατάνε κίονες σε τρεις επάλληλες σειρές.
Στη βάση του τρούλου, στα μεγάλα τόξα των καμαρών, υπήρχε γλυπτή διακόσμηση, από την οποία σήμερα σώζονται μόνο τα συμπλέγματα της Γέννησης και του Aμνού, πλαισιωμένα με Ευαγγελιστές και Προφήτες. Τα θέματα και η τεχνική των γλυπτών φανερώνουν δυτικές επιδράσεις.
Τοιχογραφίες που κοσμούν τους τοίχους χρονολογούνται σε διαφορετικές εποχές. Εκείνες του Ιερού είναι έργο του μοναχού Aνανία και χρονολογούνται το 1558, οι τοιχογραφίες του κυρίως ναού χρονολογούνται πιθανώς στα τέλη του 17ου ή στις αρχές του 18ου αιώνα, ενώ ακόμη νεότερες είναι οι τοιχογραφίες του νάρθηκα.
Εξωτερικά, στην ανατολική πλευρά του ναού, εξέχουν πέντε αψίδες, οι οποίες -όπως και οι υπόλοιποι τοίχοι του- έχουν πλούσιο κεραμοπλαστικό διάκοσμο (μαίανδροι, σταυροί, ρόμβοι κ.α.).
