Das Kulturministerium hat in seinem Plan zur Entwicklung und Förderung der Marmorverarbeitung auf Tinos die Restaurierung und Instandhaltung des als historisches Denkmal eingestuften Hauses von Giannoulis Chalepas sowie eine Neuausstellung seiner Werke und persönlichen Gegenstände vorgesehen.
Aktuell – Die Restaurierung des Hauses wird vom Kulturministerium mit Mitteln des Wiederaufbaufonds – über die zuständige Abteilung für moderne Denkmäler und technische Bauwerke Attikas, Ostmittelgriechenlands und der Kykladen – durchgeführt. Ziel ist es, die menschliche Seite des Künstlers und nicht die Stilanalyse seines Werks in den Vordergrund zu stellen. Die Räume, in denen er lebte und arbeitete, bilden einen authentischen Rahmen für die Erzählung seines bewegten Lebens, während seine persönlichen Gegenstände seine physische Präsenz verdeutlichen. Das Ausstellungsmaterial – persönliche Gegenstände, Skulpturen und Zeichnungen des großen Bildhauers von Tinos – ist in narrative Einheiten gegliedert, die die Kernaussagen der Ausstellung verdeutlichen.
Kulturministerin Lina Mendoni erklärte: „Im Zuge der Modernisierung, Erweiterung der Gebäudeinfrastruktur und der modernen Ausstattung der Hochschule für Bildende Künste und Marmorverarbeitung von Panormos Tinos – ein vom Kulturministerium mit über 10 Millionen Euro aus dem Wiederaufbaufonds finanziertes Projekt – wird das historische Haus von Giannoulis Chalepas, ein geschütztes historisches Denkmal, restauriert. Die Arbeiten stärken die Identität von Tinos als Ort, der untrennbar mit der Marmorkunst, aber auch mit den großen tinischen Bildhauern und Malern verbunden ist. In der traditionellen Siedlung Pyrgos, dem künstlerischen Zentrum von Tinos, wo bedeutende griechische Künstler (D. Filippotis, N. Lytras usw.) wirkten, befindet sich das gleichnamige Museum von Giannoulis Chalepas, das 2023 für Restaurierungs- und Instandhaltungsarbeiten geschlossen wurde. In dem zweistöckigen Gebäude aus dem 19. Jahrhundert dienen die Innenräume als Ausstellungsräume, während andere, als Neben verschiedenen Gebrauchsgegenständen erinnern die Exponate an die ursprüngliche Nutzung des Gebäudes als Wohnhaus mit Steinmauerwerk, Holzböden, Veranda und Innenhof. Seine architektonischen Merkmale weichen von der traditionellen Volksarchitektur von Tinos ab, vermutlich aufgrund von Veränderungen zu Lebzeiten des Künstlers. Die Restaurierung des Denkmals durch das Kulturministerium würdigt das Andenken des Künstlers und unterstreicht seine Authentizität und historische Bedeutung durch die sachgerechte Präsentation der Exponate und der mobilen Ausstattung. Digitale Medien bereichern das Besuchererlebnis und ergänzen den lehrreichen und unterhaltsamen Charakter der Ausstellung um Tiefe und Erlebnisreichtum.
Im Zeitraum 2023–2025 wurden die Studie zur architektonischen Erhaltung und Restaurierung, die museografische Umsetzungsstudie und die Studie zur Barrierefreiheit genehmigt, um das Haus von Giannoulis Chalepas hervorzuheben und sein Leben und Werk mit modernen Mitteln zu präsentieren. Im Zentrum des museologischen Konzepts steht das Leben von Giannoulis Chalepas, das untrennbar mit dem Gebäude verbunden ist. Die Ausstellung ist in einem klaren semantischen Ablauf mit abgestuften Interpretationsrahmen organisiert, die sich in der museografischen Struktur widerspiegeln. Ihre Abschnitte sind nach den prägenden Meilensteinen im Leben und künstlerischen Schaffen von Giannoulis Chalepas gegliedert und erzählen die Geschichte der „logischen“ und „metalogischen“ Perioden anhand von Skulpturen, Zeichnungen, Archivfotografien und Wandgrafiken.
Die Sammlung des Hausmuseums umfasst 174 Objekte: Skulpturen aus Ton und Gips, Zeichnungen, fotografische und archivarische Materialien, Kleidung und Möbel. Die Ausstellung präsentiert 51 Exponate, darunter 16 Zeichnungen aus den beiden Phasen der „metalogischen“ Periode (1918–1930, 1930–1938) und 23 Skulpturen aus der ersten akademischen Schaffensphase (1876–1877) sowie aus den späteren Phasen (1918–1938). Ergänzt wird die Ausstellung durch acht Archivfotografien, eine Reliefmedaille mit dem Porträt von Halepas, eine handschriftliche Notiz, Kleidung des Bildhauers und Möbel aus dem Haus. Die Dokumentation basiert auf Literaturrecherchen und der Erfassung der Sammlung und der Räumlichkeiten vor Ort.
Die Ausstellung möchte das historische Gebäude, seine Sammlungen und deren Interpretation auf moderne und anschauliche Weise präsentieren. Sie gliedert sich in vier thematische Schwerpunkte: Chronologie, Kunst, Technik und Leben des Künstlers. Im ersten Stock wird die Biografie von Chalepas anhand von Texten, digitalen Anwendungen und Exponaten aus allen Schaffensperioden sowie Wandgrafiken vorgestellt. Die Unterabschnitte behandeln seine klassizistische Ausbildung, die frühen Werke, die Entstehung von „Der Schlafende“, psychische Erkrankungen, das Erwachen, die letzte Schaffensperiode und die endgültige Anerkennung. Im Erdgeschoss werden die Schwerpunkte Kunst, Technik und sein Leben auf Tinos anhand von Skulpturen, Zeichnungen, Werkstattgegenständen, persönlichen Objekten, Möbeln und Audiobeiträgen beleuchtet, die den Besucher in den Alltag und die Persönlichkeit des Künstlers einführen. (opm)
Ολοκληρώνεται η νέα έκθεση στην Οικία-Μουσείο Χαλεπά, στον Πύργο της Τήνου
Το Υπουργείο Πολιτισμού, στο σχεδιασμό του για την ανάπτυξη και την προώθηση της Μαρμαροτεχνίας στην Τήνο, συμπεριέλαβε την αποκατάσταση και τη συντήρηση της Οικίας του Γιαννούλη Χαλεπά, χαρακτηρισμένη διατηρητέο ιστορικό μνημείο, με επανέκθεση των έργων του και των προσωπικών του αντικειμένων. Το Υπουργείο Πολιτισμού αποκαθιστά την Οικία Χαλεπά, με πόρους από το Ταμείο Ανάκαμψης- δια της αρμόδιας Υπηρεσίας Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Αττικής, Αν. Στερεάς Ελλάδας και Κυκλάδων- με στόχο την ανάδειξη της ανθρώπινης διάστασης του καλλιτέχνη και όχι την τεχνοτροπική ανάλυση του έργου του. Οι χώροι, όπου έζησε και δημιούργησε, λειτουργούν ως αυθεντικό πλαίσιο για την αφήγηση του δραματικού του βίου, ενώ τα προσωπικά του αντικείμενα ενισχύουν την αίσθηση της φυσικής παρουσίας του. Το εκθεσιακό υλικό -προσωπικά αντικείμενα, γλυπτά και σχέδια του μεγάλο Τήνιου γλύπτη- οργανώνεται σε αφηγηματικές ενότητες, υποδηλώνοντας τα βασικά νοήματα της έκθεσης.
Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Σε συνδυασμό με τον εκσυγχρονισμό, την επέκταση των κτηριακών υποδομών και τον σύγχρονο εξοπλισμό της Ανώτερης Σχολής Καλών Τεχνών Μαρμαροτεχνίας Πανόρμου Τήνου -έργο που υλοποιείται από το Υπουργείο Πολιτισμού, με πόρους, άνω των 10.000.000 ευρώ, από το Ταμείο Ανάκαμψης- αποκαθίσταται η ιστορική Οικία του Γιαννούλη Χαλεπά, χαρακτηρισμένη ως διατηρητέο ιστορικό μνημείο. Τα έργα που εκτελούνται ενισχύουν την ταυτότητα της Τήνου, ως τόπου άρρηκτα συνδεδεμένου με την τέχνη του μαρμάρου, αλλά και με τους σπουδαίους Τηνιακούς σμιλευτές και γλύπτες. Στον παραδοσιακό οικισμό του Πύργου, καλλιτεχνικό κέντρο της Τήνου, όπου αναδείχθηκαν σημαντικοί Έλληνες καλλιτέχνες (Δ. Φιλιππότη, Ν. Λύτρα κ.ά.), βρίσκεται το ομώνυμο μουσείο Γιαννούλη Χαλεπά που διέκοψε τη λειτουργία του, το 2023, προκειμένου να γίνουν οι εργασίες αποκατάστασης και συντήρησής του. Στο διώροφο κτήριο, του 19ου αιώνα, οι εσωτερικοί χώροι λειτουργούν ως εκθεσιακοί, ενώ ορισμένοι άλλοι όπως και ποικίλα χρηστικά αντικείμενα, υπενθυμίζουν την αρχική χρήση του κτηρίου, ως κατοικία, κτισμένη με λιθοδομή, ξύλινα πατώματα, βεράντα και αυλή. Τα αρχιτεκτονικά του χαρακτηριστικά αποκλίνουν από την παραδοσιακή λαϊκή αρχιτεκτονική της Τήνου, πιθανώς λόγω μετατροπών, κατά τη διάρκεια της ζωής του καλλιτέχνη. Η αποκατάσταση του μνημείου από το Υπουργείο Πολιτισμού τιμά τη μνήμη του καλλιτέχνη, αναδεικνύοντας την αυθεντικότητα και την ιστορικότητα του, μέσα από τη σωστή προβολή των εκθεμάτων και του κινητού εξοπλισμού της. Η εμπειρία του επισκέπτη εμπλουτίζεται με ψηφιακά μέσα, που συμπληρώνουν τον εκπαιδευτικό και ψυχαγωγικό χαρακτήρα της έκθεσης, με όρους εμβάθυνσης και βιωματικότητας».
Την περίοδο 2023–2025 εγκρίθηκαν η αρχιτεκτονική μελέτη συντήρησης και αποκατάστασης, η μουσειογραφική μελέτη εφαρμογής και η μελέτη προσβασιμότητας με στόχο την ανάδειξη της οικίας Γιαννούλη Χαλεπά και την παρουσίαση της ζωής και του έργου του με σύγχρονα μέσα. Ο βασικός άξονας της μουσειολογικής πρότασης είναι η ζωή του Γιαννούλη Χαλεπά, η οποία συνδέεται άρρηκτα με το οίκημα. Η παρουσίαση της έκθεσης οργανώνεται σε μια σαφή νοηματική πορεία, με διαβαθμισμένα ερμηνευτικά πλαίσια που αποτυπώνονται στη μουσειογραφική δομή. Οι ενότητες της οργανώνονται σύμφωνα με τα καθοριστικά ορόσημα της ζωής και της καλλιτεχνικής πορείας του Γιαννούλη Χαλεπά, συγκροτώντας την αφήγηση της «λογικής» και της «μεταλογικής» περιόδου, μέσα από γλυπτά, σχέδια, αρχειακό φωτογραφικό υλικό και τα γραφήματα των τοίχων.
Η συλλογή της οικίας-μουσείου περιλαμβάνει 174 αντικείμενα: Γλυπτά από πηλό και γύψο, σχέδια, φωτογραφικό και αρχειακό υλικό, ενδύματα και έπιπλα. Στην έκθεση παρουσιάζονται 51 εκθέματα, μεταξύ των οποίων 16 σχέδια των δύο φάσεων της «μεταλογικής» περιόδου (1918–1930, 1930–1938) και 23 γλυπτά της πρώτης ακαδημαϊκής δημιουργίας (1876–1877), καθώς και των μεταγενέστερων φάσεων (1918–1938). Επιπλέον, περιλαμβάνονται οκτώ αρχειακές φωτογραφίες, ένα ανάγλυφο μετάλλιο με το πορτραίτο του Χαλεπά, ιδιόχειρο σημείωμα, ενδύματα του γλύπτη και έπιπλα της οικίας. Η τεκμηρίωση βασίστηκε σε βιβλιογραφική έρευνα και σε επιτόπια καταγραφή της συλλογής και του χώρου.
Η έκθεση στοχεύει στην ανάδειξη του ιστορικού κτηρίου, των συλλογών του και την ερμηνεία τους, με σύγχρονο και επεξηγηματικό τρόπο, καθώς αναπτύσσεται σε τέσσερεις θεματικούς άξονες: Χρονολόγιο, Τέχνη, Τεχνική και Βίος του καλλιτέχνη. Στον όροφο παρουσιάζεται η βιογραφία του Χαλεπά με κείμενα, ψηφιακές εφαρμογές και εκθέματα από όλες τις περιόδους της δημιουργίας του, καθώς και τα γραφήματα των τοίχων. Οι υποενότητες καλύπτουν την κλασικιστική παιδεία, τα πρώτα έργα, τη δημιουργία της «Κοιμωμένης», την ψυχική ασθένεια, την αφύπνιση, την τελευταία δημιουργική περίοδο και την τελική καταξίωση. Στο ισόγειο αναπτύσσονται οι άξονες της τέχνης, της τεχνικής και του βίου του στην Τήνο, με γλυπτά, σχέδια, στοιχεία του εργαστηρίου του, προσωπικά αντικείμενα, επίπλωση και ηχητικές αφηγήσεις που φέρνουν τον επισκέπτη κοντά στην καθημερινότητα και την προσωπικότητα του καλλιτέχνη.
